Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ Α΄ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟ 1ο  ΕΠΑΛ ΓΡΕΒΕΝΩΝ

1

Το μάθημα των θρησκευτικών έχει σαν σ τ ό χ ο:

  1. Την εισαγωγή των μαθητών « σε καίρια θεολογικά, λατρευτικά και πρακτικά θέματα που απασχολούν την Εκκλησία μέσα στην Ιστορία»
  2. Τη « βιωματική προσέγγιση των ζωτικών θεμάτων».                                                Η ύλη του πρώτου τετραμήνου έχει σχέση με τις βασικές θεολογικές έννοιες και τα δόγματα της πίστης μας , ενώ η ύλη του δευτέρου τετραμήνου έχει σχέση με θέματα πίστης και λατρείας. Κύριος στόχος είναι η αισθητή προσέγγιση των επτά ιερών Μυστηρίων της Εκκλησία. Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητο η διδασκαλία να γίνεται με τρόπο εύληπτο και κατανοητό στους μαθητές.

2

Ε π ι δ ί ω ξ η μας θα πρέπει να είναι οι μαθητές να κατανοήσουν:

  1. Τη σχέση της Θεολογίας με τη ζωή όχι μόνο της Εκκλησιάς, αλλά και της ευρύτερης κοινωνίας. Να κατανοήσουν, δηλαδή, πόσο θεολογική είναι η κάθε πτυχή του ανθρώπου.
  2. Τη σημασία της Ιστορίας για τη χριστιανική πίστη.
  3. Το ιστορικό γεγονός της σωτηρίας του ανθρώπου με την ενανθρώπιση του Λόγου, το θάνατο και την Ανάστασή Του.
  4. Την ιστορική συνέχεια της ζωής του Χριστού μέσα στην Εκκλησία.
  5. Την ύπαρξη του καλού και του κακού στη ζωή των ανθρώπων και τη θεολογική απάντηση στο θέμα αυτό.
  6. Τις μορφές έκφρασης της θεολογικής σκέψης από το 19ο αι. μέχρι σήμερα στον ορθόδοξο και ευρύτερο χριστιανικό κόσμο.

Η ο ρ ο λ ο γ ί α ( η εννοιολογική και δογματική απόδοσή τους).

Κατά την διδασκαλία θα πρέπει να εξετασθεί μεταξύ των άλλων:

  • Ο βαθμός κατανόησης της ετυμολογίας των όρων από τον μαθητή.
  • Ο βαθμός αντίληψης του νοήματός τους.
  • Ο βαθμός ικανότητας χρήσης τους στον γραπτό και προφορικό λόγο.
  • Ο βαθμός κατανόησης της σημασίας τους στη διαμόρφωση στάσης ζωής.

Η α ξ ιο λ ό γ η σ η των θεολογικών διδασκαλιών.

Συγκεκριμένα, θα πρέπει να προσεχθούν ιδιαίτερα:

  • Ο βαθμός κατανόησης της διάκρισής ανάμεσα στη Μυθική Θεολογία, τη Φιλοσοφική και τη Θεολογία της Εκκλησίας.
  • Ο βαθμός αντίληψης των τρόπων προσέγγισης του Θεού.
  • Ο βαθμός κατανόησης της σχέσης Θεού και Ιστορίας και ειδικότερα της σχέσης Χριστού και Ιστορίας.
  • Ο βαθμός συνειδητοποίησης της σημασίας του θανάτου και της Ανάστασης του Χριστού.
  • Η ανάπτυξη της ικανότητας διάκρισης του καλού και του κακού.
  • Η καλλιέργεια της ικανότητας του μαθητή να διακρίνει το διχασμό που φέρνει στην προσωπική ζωή του ανθρώπου η αμαρτία, με τη βαθύτερή της σημασία ( αστοχία, αποτυχία στο να παραμένει ο άνθρωπος εικόνα του Θεού).
  • Ο βαθμός κατανόησης της έννοιας της αίρεσης και της σημασίας της για τη ζωή της Εκκλησίας.
  • Ο βαθμός επικοινωνίας και συναισθηματικής επαφής με ουσιώδη θέματα της Ορθόδοξης Θεολογίας, όπως Τριαδικός Θεός, αμαρτία, σωτηρία, θάνατος, ανάσταση, καλό, κακό.

Για να καταστεί δυνατή η αφομοίωση των παραπάνω θεμάτων, θα πρέπει οι μαθητές να παροτρύνονται στην παρουσίαση ατομικών ή ομαδικών δημιουργικών εργασιών, με θέματα τα οποία καλύπτουν όλες τις πτυχές της ύλης, της εισαγωγής και των επιμέρους ενοτήτων του βιβλίου. Οι απαιτήσεις από πλευράς διδασκόντων θα πρέπει να είναι σε υψηλό επίπεδο όμως, είναι αυτονόητη η ανάγκη προσαρμογής όλων των παραπάνω στα μέτρα και το βαθμό δεκτικότητας των μαθητών. Για τον λόγο αυτό χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην αξιολόγηση των μαθητών στο μάθημα των θρησκευτικών, εφόσον ο διδάσκων δεν επιθυμεί να παραμείνει μόνο στο τυπικό πλαίσιο του ελέγχου της κατοχής γνωστικών στοιχείων του μαθήματος. Καλό είναι να εφαρμόζεται μια πιο σφαιρική προσέγγιση της αξιολόγησης του μαθητή.

Πολλά θέματα που αναφέρονται τόσο στη διδασκαλία όσο και στην αξιολόγηση στο μάθημα των θρησκευτικών, αφήνονται στην πρωτοβουλία, την ικανότητα, τη δημιουργική φαντασία και έμπνευση του ίδιου του εκπαιδευτικού, την οποία δεν μπορούν να υποκαταστήσουν ούτε τα σχολικά εγχειρίδια, ούτε οι σχετικοί κανονισμοί, ούτε και οι οδηγίες και τα παραδείγματα που περιέχονται στο εγχειρίδιο. Η διδασκαλία του μαθήματος των Θρησκευτικών φέρει έντονα βιωματικά στοιχεία και την προσωπική  σφραγίδα αυτού που το διδάσκει. Η αναβάθμιση του παραπάνω μαθήματος, που μεταξύ άλλων εξαρτάται και από τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η αξιολόγηση σ΄ αυτό, είναι υπόθεση όλων και καθενός ξεχωριστά.

3

Με εκτίμηση οι διδάσκοντες εκπαιδευτικοί θεολόγοι του 1ου ΕΠΑΛ Γρεβενών.

Άννα Ζαγκλέ                                                       Στέργιος Κουπτσίδης     Διευθύντρια, Θεολόγος.                                                     Θεολόγος

7. ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΕΥΧΕΛΑΙΟΥ

Το Μυστήριο του Ευχελαίου.

Το Μυστήριο του Ευχελαίου.

α.  Το νόημα και η σύσταση του Μυστηρίου.

     Όπως είναι γνωστό, ανέκαθεν οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν το λάδι σαν λατρευτικό, αλλά και σαν θεραπευτικό μέσο. Την τελευταία αυτή χρήση βλέπουμε και στην Παραβολή του Καλού Σαμαρείτη, ο ποίος, όταν είδε τον πληγωμένο οδοιπόρο από τους ληστές, «προσελθών κατέδησε τα τραύματα αυτού επιχέων έλαιον και οίνον» (Λουκ. 10,34). Εξάλλου ο ι. Ευαγγελιστής Μάρκος μας δίνει τη σπουδαία πληροφορία πως, όταν ο Κύριος έστειλε δύο – δύο τους Δώδεκα Αποστόλους να κηρύξουν, δίνοντάς τους και θεραπευτική εξουσία, οι Απόστολοι «εξελθόντες εκήρυσσον ίνα μετανοήσωσι και δαιμόνια πολλά εξέβαλλον και ήλειφον ελαίω πολλούς αρρώστους και εθεράπευον» (Μαρκ.6,12-13).

Ο Κύριος λοιπόν, θέλοντας να θεραπεύουν οι Απόστολοι Του ιδιαίτερα τις σωματικές ασθένειες, που βέβαια συνυπάρχουν σαν αιτία και αποτέλεσμα με τις ψυχικές, καθιέρωσε αυτό το «ιλαρό» και καταπραϋντικό από τη φύση του αισθητό μέσο, το λάδι. Και βέβαια δεν αναφέρουν ρητά οι Απόστολοι ˙ λόγους Του, με τους οποίους να ιδρύει και να παραδίδει το Μυστήριο. Όπως όμως φαίνεται απ’ το χωρίο του Μάρκου και όπως εξηγεί ο σπουδαίος ερμηνευτής και Βυζαντινός θεολόγος Ζυγαβηνός ( ΙΑ΄- ΙΒ΄ αι.), είναι φυσικό «παρά του Κυρίου διδαχθήναι τους Αποστόλους». Την πρώτη όμως σαφή μαρτυρία της αποστολικής πράξης μας αναφέρει ο Απόστολος Ιάκωβος ο Αδελφόθεος, ο πρώτος Επίσκοπος Ιεροσολύμων. Ο Αδελφόθεος λοιπόν συνιστά στους πιστούς, όταν ασθενεί κάποιος, να προσκαλούν τους Πρεσβύτερους της Εκκλησίας να προσευχηθούν «αλείψαντες αυτόν ελαίω (= αφού αλείψουν τον άρρωστο με λάδι) εν τω ονόματι του Κυρίου ˙ και η ευχή της Πίστεως σώσει τον κάμνοντα (=τον άρρωστο) και εγερεί αυτόν (=θα τον σηκώσει) ο Κύριος˙ κάν αμαρτίας ή πεποιηκώς, αφεθήσεται αυτώ» (Ιακ.5,14-15).

Με την ευχή λοιπόν της πίστεως και τη επάλειψη του άρρωστου με αγιασμένο  πλέον λάδι, το «Ευχέλαιον», η Εκκλησία μεταδίδει ιαματική χάρη σωματικών ασθενειών, αλλά και συγχωρητική χάρη αμαρτιών, εφόσον πιστεύει και μετανοεί ο ασθενής.

Copy of efxelaio_610_420

 

β.   Τα αισθητά σημεία του Μυστηρίου.

Τρία είναι τα αισθητά σημεία του,  τα «σημεία» δηλαδή που βλέπουμε και ακούμε:

  1. το καθαρό «έλαιον»˙
  2. η επάλειψη των μελών του σώματος (κεφαλής – χεριών)˙
  3. η Ευχή του Ιερέα.

 

γ.   Η τέλεση του Μυστηρίου.

Επειδή ο Άγιος Ιάκωβος λέει «πρεσβύτερους» σε πληθυντικό αριθμό, έχει επικρατήσει η συνήθεις το άγιο Ευχέλαιο να το τελούν επτά ή τρείς Ιερείς, αλλά και ένας. Για τον ίδιο λόγο η Ακολουθία, που έχει ωραία Τροπάρια σχετικά με τις ασθένειες, έχει επτά Αποστολικά και Ευαγγελικά Αναγνώσματα με επτά αντίστοιχες Ευχές, εκτός των άλλων και της κύριας Ευχής που λέει κατά την χρίση (=χρησιμοποίηση, αλοιφή): «Πάτερ άγιε, ιατρέ των ψυχών και των σωμάτων ….ίασαι τον δούλος Σου (…..) εκ της περιεχούσης αυτόν σωματικής και ψυχικής ασθενείας και ζωοποίησον αυτόν διά της χάριτος του Χριστού Σου…»

Ενώ όμως ο Άγιος Ιάκωβος αναφέρει απλώς «κάμνοντα» (=άρρωστο), κατά παρεξήγηση πολλοί πιστού ζητούν τη τέλεση του αγίου Ευχελαίου μόνο για μελλοθάνατους ( αυτό καθιέρωσε ο Ρωμαιοκαθολικισμός). Η Εκκλησία όμως τελεί το Μυστήριο για κάθε ασθένεια, ακόμα και για υγιείς. Γενικά για όλους τελείται το απόγευμα της Μ. Τετάρτης στους ι. Ναούς.

δ.  Η ειδική χάρη  του Μυστηρίου.

    Η ειδική χάρη του αγίου Ευχελαίου είναι η ιαματική των σωματικών ασθενειών, αλλά και η συγχωρητική, όπως είπαμε των αμαρτιών. Για την άφεση (=συγχώρηση) των αμαρτιών δεν το χρησιμοποιεί η Εκκλησία σαν αντικατάσταση του μόνου Μυστηρίου για τη συγχώρηση των μετά το Βάπτισμα αμαρτιών. Το χρησιμοποιεί σαν ένα επιπλέον μέσο Χάριτος, χωρίς να καταργείται το αναγκαιότατο Μυστήριο της Μετάνοιας. Σαν μέσο όμως της Χάριτος είναι καλό να χρησιμοποιείται από τους πιστούς, με τη διπλή αυτή πίστη της ψυχοσωματικής ίασης (=θεραπείας), αφού ο άνθρωπος είναι ψυχή και σώμα.

ε.   Το λάδι των ι. κανδηλών.

     Το λάδι  των ι. κανδηλών, που χρησιμοποιούν οι ιερείς και οι ίδιοι οι πιστοί για τη χρίση τους σε περίπτωση ασθενείας  ή γενικά για να λάβουν θεία ευλογία, δεν είναι βέβαια αγιασμένο και ευλογημένο. Ωστόσο γίνεται μέσο θείας ευλογίας και ιαματικής χάριτος, όταν συντρέχει η θερμή πίστη, που γίνεται θαυματουργική, γιατί ελκύει την παντοδύναμη θεία Χάρη.

Στους Βίους των Αγίων και την πράξη της Εκκλησίας αναφέρονται πολλές περιπτώσεις ίασης (=θεραπείας) με τη χρίση του ελαίου των ι. κανδηλών. Μάλιστα κατά τις ι. μνήμες- Πανηγύρεις των Αγίων, στο τέλος του Όρθρου συνηθίζεται να χρίει ( =αλείφει) στο μέτωπο ο Ιερέας τους παστούς με άγιο λάδι από την ι. Κανδήλα του εορταζόμενου Άγιου, μετά την προσκύνηση της ι. Εικόνας του.

Με όλα αυτά το «αισθητά σημεία», όπως έχουμε τονίσει, δεν  εξασθενίζει η πνευματικότητα της Ορθοδοξίας, όπως από άγνοια ή κακοβουλία διαδίδουν οι άπιστοι και οι αιρετικοί. Αντίθετα, βοηθείται ο πιστός μ’ αυτά τα θεοπατροπαράδοτα μέσα, που ζωογονεί η θερμή πίστη, να επικοινωνήσει αισθητότερα, σαν αισθητός, με τον Άυλο Θεό και τα πνεύματα των Αγίων Του, ώστε να πραγματοποιείται  « δ ι’  ο ρ α τ ώ ν  και   α ο ρ ά τ ω ν»  η  «κ ο ι ν ω ν ί α  των  Α γ ί ω ν»!

Στέργιος Κουπτσίδης

Θεολόγος

6. ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ

41

α.  Το νόημα και η σύσταση του Μυστηρίου.

Το ευλογημένο οικογενειακό περιβάλλον, όπου ανατραφήκαμε και ζούμε με τ’ αγαπημένα και ιερά πρόσωπα των γονέων μας, δεν είναι τόσο φυσικό και αυτονόητο, όσο ίσως το θεωρούμε. Πρόκειται για μεγάλο Μυστήριο, που σφραγίζει τον άνθρωπο από την πρώτη στιγμή που εμφανίσθηκε σ’ αυτήν τη γη. Η ιστορία της Δημιουργίας, της «Γενέσεως», που μας το αποκαλύπτει, είναι βαθύτατη και συμβολικότατη. Η σχέση του πρώτου ζευγαριού (Αδάμ-Ευα) θα είναι σχέσεις αγάπης και κατανόησης.

      Στην Καινή Διαθήκη χρησιμοποιείται η εικόνα της συζυγικής σχέσης για να εκφράσει το περιεχόμενο της νέας «εν Χριστώ» κοινωνίας (Ματθ.22,1-14).

Ο ίδιος ο Κύριος ευλόγησε τον γάμο της Κανά έκανε το θαύμα της μετατροπής του νερού σε καρσί για να δείξει το υπερφυσικό στοιχείο του γεγονότος. Μάλιστα με αφορμή μια πειρακτική απορία των Φαρισαίων, για το αν επιτρέπεται ή όχι το διαζύγιο, ο Κύριος επανέλαβε τα λόγια του Αδάμ, όταν ο Θεός του παρουσίασε την Εύα και κατέληξε: «Ο ούν Θεός συνέζευξεν άνθρωπος μη χωριζέτω» (Ματθ. 19,6). Στα θεία Του λόγια στηρίζει πλέον το ι σ ό β ι ο  και  α δ ι ά λ υ τ ο  Μ υ σ τ ή ρ ι ο  του  Γ ά μ ο υ, που παρέδωσε στους Αποστόλους Του.

Ο Απόστολος Παύλος στην «εκκλησιολογική» του Επιστολή προς Εφεσίους, εκτός των άλλων, ομιλεί για την αμοιβαία αγάπη των συζύγων παραλληλίζοντας την ιερή ένωσή τους προς την ένωση του Χριστού με την Εκκλησία, λέει : «Το μυστήριον τούτο μέγα εστίν, εγώ δε λέγω εις Χριστόν και εις την Εκκλησίαν» ( = όταν γίνεται στο όνομα του Χριστού και στους κόλπους της Εκκλησίας Του, Εφ.5,32).

β.   Τα αισθητά σημεία του Μυστηρίου.

Δύο είναι τα αισθητά σημεία του,  τα «σημεία» δηλαδή που βλέπουμε και ακούμε:

  1. η ελεύθερη συγκατάθεση των νεόνυμφων και
  2. η ευλογία του Ιερέα                                                                                                                                                       

Ευχή του ιερέα:

« Ελογητς ε, Κύριε Θες μν, το μυστικο κα χράντου γάμου ερουργς κα το σωματικο νομοθέτης, τς φθαρσίας φύλαξ, κα τν βιοτικν γαθς οκονόμος· ατς κα νν, Δέσποτα, ν ρχ πλάσας τν νθρωπον, κα θέμενος ατν ς βασιλέα τς κτίσεως, κα επών· «Ο καλν εναι τν νθρωπον μόνον π τς γς· ποιήσωμεν ατ βοηθν κατ᾿· ατόν»· κα λαβν μίαν τν πλευρν ατο, πλασας γυνακα, ν δν δμ επε· «Τοτο νν στον κ τν στν μου κα σάρξ κ τς σαρκός μου· ατη κληθήσεται γυνή, τι κ το νδρς ατς λήφθη ατη· νεκεν τούτου καταλείψει νθρωπος τν πατέρα ατο κα τν μητέρα, κα προσκολληθήσεται πρς τν γυνακα ατο, κα σονται ο δύο ες σάρκα μίαν»· κα «ος Θες συνέζευξεν, νθρωπος μ χωριζέτω»· Ατς κα νν, Δέσποτα Κύριε, Θες μν, κατάπεμψον τν χάριν σου τν πουράνιον π τούς δούλους σου τούτους ν δενα) κα ν δενα)· κα δς τ παιδίσκ ταύτ ν πσιν ποταγναι τ νδρί, κα τν δολόν σου τοτον εναι ες κεφαλν τς γυναικός, πως βιώσωσι κατ τ θέλημά σου. Ελόγησον ατούς, Κύριε, Θες μν, ς ελόγησας τν βραμ κα τν Σάῤῥαν. Ελόγησον ατούς, Κύριε Θες μν, ς ελόγησας τν σακ κα τν εβέκκαν. Ελόγησον ατος Κύριε Θες μν, ς ελόγησας τν ακβ κα πάντας τος πατριάρχας. Ελόγησον ατούς, Κύριε Θες μν, ς ελόγησας τν ωσφ κα τν συνέθ. Ελόγησον ατούς, Κύριε Θες μν, ς ελόγησας Μωσέα κα Σεπφόραν. Ελόγησον ατούς, Κύριε Θες μν, ς ελόγησας ωακεμ κα τν νναν. Ελόγησον ατούς, Κύριε Θες μν, ς ελόγησας Ζαχαρίαν κα τήν λισάβετ. Διαφύλαξον ατούς, Κύριε Θες μν, ς διεφύλαξας τν Νε ν τ Κιβωτ. Διαφύλαξον ατούς, Κύριε Θες μν, ς διεφύλαξας τν ωνν ν τ κοιλί το κήτους. Διαφύλαξον ατούς, Κύριε Θες μν, ς διεφύλαξας τος γίους τρες Παδας κ το πυρός, καταπέμψας ατος δρόσον ορανόθεν· κα λθοι π᾿ ατος χαρ κείνη, ν σχεν μακαρία λένη, τε ερε τν τίμιον Σταυρόν. Μνημόνευσον ατν, Κύριε Θες μν, ς μνημόνευσας το νώχ, το Σήμ, το λία. Μνημόνευσον ατν, Κύριε Θες μν, ς μνημόνευσας τν γίων σου Τεσσαράκοντα Μαρτύρων, καταπέμψας ατος ορανόθεν τος στεφάνους. Μνημόνευσον, Κύριε Θες μν, κα τν ναθρεψάντων ατος γονέων· τι εχα γονέων στηρίζουσι θεμέλια οκων. Μνημόνευσον, Κύριε Θες μν, τν δούλων σου τν Παρανύμφων, τν συνελθόντων ες τν χαρν ταύτην. Μνημόνευσον, Κύριε Θες μν, το δούλου σου (τοδε) κα τς δούλης σου ς δε), κα ελόγησον ατούς. Δς ατος καρπν κοιλίας, καλλιτεκνίαν, μόνοιαν ψυχν κα σωμάτων, ψωσον ατος ς τς κέδρους το Λιβάνου, ς μπελον εκληματοσαν. Δώρησαι ατος σπέρμα στάχυος, να, πσαν ατάρκειαν χοντες, περισσεύσωσιν ες πν ργον γαθν κα σο εάρεστον, κα δωσιν υος τν υἱῶν ατν, ς νεόφυτα λαιν κύκλ τς τραπέζης ατν· κα, εαρεστήσαντες νώπιόν σου, λάμψωσιν ς φωστρες ν οραν, ν σο τ Κυρί μν· πρέπει πσα δόξα, κράτος, τιμή, κα προσκύνησις, νν κα ε κα ες τος αἰῶνας τν αώνων.»

( ξιος ελογίας εσαι, Κύριε Θεός μας, Σύ πού μέ τρόπο θεο καί ερό τέλεσες (πραγματοποίησες) τό μυστικό καί χραντο (γνό) γάμο σου μέ τήν κκλησία19 καί νομοθέτησες τό σωματικό (σαρκικό) γάμο, Σύ πού εσαι φύλακας τς γνότητας καί γαθός οκονόμος (χορηγός) τν λικν γαθν· καί τώρα, Δέσποτα, Σύ διος πού πλασες ρχικά τόν νθρωπο καί τόν καμες (κατέστησες) κυρίαρχο τς κτίσεως καί επες· «Δέν εναι ραο νά εναι μόνος του νθρωπος πάνω στή γ· ς δημιουργήσουμε γιά χάρη του, γιά τό καλό του να βοηθό μοιο μ᾿ ατόν»· καί, φο λαβες μιά πό τίς πλευρές του, πλασες τή γυναίκα, πού ταν τήν εδε δάμ επε· «Ατό τό πλάσμα πού βλέπω τώρα εναι μέρος πό τά στά μου (κόκαλο πό τά κόκαλά μου) καί σάρκα πό τή σάρκα μου· ατό τό πλάσμα θά κληθε (θά νομαστε) γυναίκα, γιατ πό τόν ντρα της γινε (προλθε)20· γι᾿ ατό τό πλάσμα θά γκαταλείψει νθρωπος τόν πατέρα του καί τή μητέρα του καί θά προσκολληθε (φοσιωθε) στή γυναίκα του καί θά γίνουν ο δυό τους μιά σάρκα (θά νωθον σωματικά)»21· καί «ατούς πού Θεός νωσε μέ τό δεσμό το γάμου, νθρωπος (κανένας νθρωπος) νά μήν τούς χωρίζει»22· Σύ διος καί τώρα (ατή τή στιγμή), Δέσποτα Κύριε, Θεός μας, στελε πό ψηλά τήν πουράνια χάρη σου σ᾿ ατούς δ τούς δούλους σου (τόν τάδε) καί (τήν τάδε)· καί δσε (κάμε) στε ατή δ νεαρή δούλη σου νά ποταχθε καθ᾿ λα στόν ντρα της καί ατός δ δολος σου νά εναι κεφαλή τς γυναίκας του23, γιά νά ζήσουν σύμφωνα μέ τό θέλημά σου. Ελόγησέ τους, Κύριε, Θεός μας, πως ελόγησες τόν βραάμ καί τή Σάρρα. Ελόγησέ τους, Κύριε, Θεός μας, πως ελόγησες τόν σαάκ καί τή Ρεβέκκα. Ελόγησέ τους, Κύριε, Θεός μας, πως ελόγησες τόν ακώβ καί λους τούς πατριάρχες. Ελόγησέ τους, Κύριε, Θεός μας, πως ελόγησες τόν ωσήφ καί τήν συνέθ. Ελόγησέ τους, Κύριε, Θεός μας, πως ελόγησες τό Μωϋσ καί τή Σεπφόρα. Ελόγησέ τους, Κύριε, Θεός μας, πως ελόγησες τόν ωακείμ καί τήν ννα. Ελόγησέ τους, Κύριε, Θεός μας, πως ελόγησες τό Ζαχαρία καί τήν λισάβετ24. Διαφύλαξέ τους, Κύριε, Θεός μας, πως διαφύλαξες τό Νε μέσα στήν Κιβωτό. Διαφύλαξέ τους, Κύριε, θεός μας, πως διαφύλαξες τόν ων μέσα στήν κοιλι το θαλάσσιου κήτους (περμεγέθους ψαριο). Διαφύλαξέ τους, Κύριε, Θεός μας, πως διαφύλαξες τούς γιους τρες Παδες (νεανίες) πό τή φωτι το καμινιο στέλνοντας σ᾿ ατούς δροσιά πό τόν ορανό· καί ς νιώσουν ατοί (ο νεόνυμφοι) τή χαρά κείνη πού νιωσε μακαρία λένη, ταν βρκε τόν τίμιο Σταυρό. Θυμήσου, Κύριε, Θεός μας, τούς νεονύμφους, πως θυμήθηκες καί δέν γκατέλειψες στίς δύσκολες στιγμές τόν νώχ, τό Σήμ, τόν λία. Θυμήσου, Κύριε Θεός μας, ατούς, πως θυμήθηκες καί δέν ξέχασες κατά τήν ρα το μαρτυρίου τούς γίους σου Σαράντα Μάρτυρες, στέλνοντας σ᾿ ατούς πό τόν ορανό τά στεφάνια τς νίκης25. Θυμήσου, Κύριε Θεός μας, καί τούς γονες τν νεονύμφων πού τούς νάθρεψαν· γιατί ο εχές τν γονιν στηρίζουν τά θεμέλια το σπιτικο τν νεονύμφων26. Θυμήσου, Κύριε Θεός μας, τούς δούλους σου πού νταλλάζουν τά στεφάνια (τούς κουμπάρους), τούς δούλους σου πού συναθροίστηκαν (συγκεντρώθηκαν) σ᾿ ατήν δ τή χαρά το γάμου. Θυμήσου, Κύριε Θεός μας, τό δολο σου (τάδε) καί τή δούλη σου (τάδε) καί ελόγησέ τους. Κάμε τους νά καρποφορήσουν (χάρισέ τους καρποφορία), νά ποκτήσουν καλά καί ραα τέκνα, νά χουν μόνοια ψυχν καί σωμάτων (νά εναι μιά ψυχή καί να σμα). ψωσέ τους σάν τίς κέδρους το Λιβάνου27 καί σάν μπέλι μέ ραα κλήματα. Δώρησέ τους φθονα λικά γαθά, γιά νά μπορον τσι, χοντας ο διοι κάθε ατάρκεια (παρκώντας στίς δικές τους νάγκες), νά προκόβουν σέ κάθε καλό ργο καί εχάριστο (ρεστό) σ᾿ σένα28, καί ξίωσέ τους νά δον παιδιά τν παιδιν τους σάν νεόφυτα λιόδεντρα γύρω στό τραπέζι τους· καί φο γίνουν, μέ τόν τρόπο τς ζως τους, εάρεστοι (ρεστοί) νώπιόν σου, κάμε τους νά λάμψουν σάν φωστρες (πηγές φωτός, λαμπτρες) στόν ορανό, κοντά σ᾿ σένα πού εσαι Κύριός μας· στόν ποο νήκει κάθε δόξα, δύναμη, τιμή καί προσκύνηση, τώρα καί πάντοτε καί στούς τέλειωτους αἰῶνες.)

Εξάλλου η πανηγυρική τελετή του Μυστηρίου, που ονομάζεται Σ τ ε φ ά ν ω μ α, έχει μια βαθιά σε νόημα ιερολογία. Οι δεήσεις και οι Ευχές επικαλούνται την ευλογία του Θεού, μνημονεύουν όλα τα ευλογημένα ζεύγη της Π.Δ. και εύχονται ευτυχία, πολυτεκνία και καλλιτεκνία: «Μεγαλύνθητι, Νυμφίε, ως ο Αβραάμ και ευλογήθητι ως ο Ισαάκ και πληθύνθητι ως ο Ιακώβ πορευόμενος εν ειρήνη και εργαζόμενος εν δικαιοσύνη τας εντολάς του Θεού….». 

γ.  Η ειδική χάρη  του Μυστηρίου.

Με την ευλογία της Εκκλησίας ο φυσικός δεσμός γίνεται ισόβια πνευματική ένωση ικανή με την αγιαστική και δημιουργική χάρη του Θεού να εκπληρώσει τους θείους  σ κ ο π ο ύ ς  του Γάμου, που είναι οι εξής:

  1. Η συντήρηση και διαιώνιση του γένους γενικότερα και ιδιαίτερα του ορατού σώματος της Εκκλησίας με την είσοδο νέων μελών σ’ αυτήν.
  2. Η αλληλοβοήθεια,  κατανόηση και προσωπική επικοινωνία των συζύγων με το δεσμό της αγάπης.
  3. Η χαλιναγώγηση και ηθικοποίηση των επιθυμιών τους.
  4. Η ανατροφή των παιδιών «εν παιδεία και νουθεσία Κυρίου» ( Εφες.6,4), ώστε ο οίκος τους ν’ αποτελεί μία «κατ’ οίκον Εκκλησία» (Ρωμ.16,4). Καρποί τέλος της αγάπης του άνδρα και της γυναίκας είναι η γέννηση των παιδιών, ο ορατός κρίκος της αγάπης τους. Με τη γέννηση των παιδιών οι χριστιανοί γονείς συμμετέχουν στο δημιουργικό έργο του Θεού, γίνονται συνδημιουργοί και συνεργάτες του Θεού. Το δώρο της ζωής, που πήραν, το μεταδίδουν ελεύθερα και από αγάπη σε άλλες υπάρξεις!

    

Στέργιος Κουπτσίδης

Θεολόγος

5. ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ

1. Χειροτονία Πρεσβυτέρου στην Ι.Μ. Διδυμοτείχου         Χειροτονία 2. Πρεσβυτέρου στην Ι.Μ. Διδυμοτείχου (6)

α.  Το νόημα και η σύσταση του Μυστηρίου.

Στο κεφάλαιο «ΚΛΗΡΟΣ ΚΑΙ ΛΑΟΣ ΕΝΑ ΣΩΜΑ» γίνεται λόγος για την ιδιαίτερη αποστολή και σημασία των εργατών της Εκκλησίας. Είναι ακριβώς ο ι  υ π ε ύ θ υ ν ο ι   σ υ ν ε χ ι σ τ έ ς του υπευθυνότερου και υψηλότερου έργου πάνω στη Γή, του έργου της σωτηρίας των ψυχών. Το  ο ρ α τ ό  σ ώ – μ α  της  Ε κ κ λ η σ ί α ς  ε ί ν α ι  οι  π ι σ τ ο ί  κ α ι  τα  χ έ ρ ι α  α υ τ ο ύ  του  σ ώ μ α τ ο ς είναι οι  κ λ η ρ ι κ ο ί, τα  ο ρ α τ ά  ό ρ γ α ν α της μεταβίβασης της Θ. Χάρης στους πιστούς, όργανα – άνθρωποι, αφού απευθύνονται σε ανθρώπους. Είναι πάρα πολλά τα χωρία των ι. Ευαγγελίων, όπου φαίνεται η εκλογή από τον Κύριο των Αγίων Αποστόλων και η  α ν ά θ ε σ η σ’ α υ τ ο ύ ς  των  τ ρ ι ώ ν   α ξ ι ω μ ά τ ω ν  Τ ο υ, που αποτελούν την ουσία του Μυστηρίου της Ιεροσύνης. » Καθς πέσταλκέ με πατήρ, κγ πέμπω μς… λάβετε Πνεμα Αγιον· ν τινων φτε τς μαρτίας, φίενται ατος, ν τινων κραττε, κεκράτηνται…αλλ’ γ ξελεξάμην μς, κα θηκα μς να μες πάγητε κα καρπν φέρητε, κα καρπς μν μέν, να ,τι ν ατήσητε τν πατέρα ν τ νόματί μου, δ μν.» ( Ιωάννην 20, 21-23, 15, 16). Εξάλλου οι Απόστολοι «δια της επιθέσεως των χειρών» και ειδικής Ευχής μετέδιδαν το χάρισμα αυτό στους κατά τόπους διαδόχους τους, Επισκόπους. Πρεσβυτέρους – Ιερείς και Διακόνους.   ( Πραξ. 6,7 – Α΄Τιμ. 4,14 – Β΄Τιμ. 1,6 κ.α.).

β.   Τα αισθητά σημεία του Μυστηρίου.

Δύο είναι τα αισθητά σημεία του,  τα «σημεία» δηλαδή που βλέπουμε και ακούμε:

  1. η επίθεση των χεριών του Επισκόπου και
  2. η Ευχή: « Η Θεία Χάρις, η πάντοτε τα ασθενή θεραπεύουσα και τα ελλείποντα αναπληρούσα, προχειρίζεται (= σφραγίζει ανεξάλειπτα και εγκαθιστά) τον ευλαβέστατον (όνομα) εις ……(βαθμός). Ευξώμεθα ούν υπέρ αυτού, ίνα έλθει επ’ αυτού η Χάρις του Παναγίου Πνεύματος».

γ.   Η τέλεση του Μυστηρίου.

     Το Μυστήριο της Ιεροσύνης είναι   έ ν α, αλλά διακρίνεται σε  τ ρ ε ι ς β α- θ μ ο ύ ς. Ο Επίσκοπος είναι ο άμεσος διάδοχος των Αποστόλων και έχει όλα τα δικαιώματα και τις πνευματικές εξουσίες εκείνων και αυτός τελεί το Μυστήριο και μεταδίδει την ειδική Χάρη σ’ όλους τους βαθμούς. Τη χειροτονία του Επισκόπου τελούν 2-3 Επίσκοποι, ενώ ο Διάκος και ο Πρεσβύτερος – Ιερέας χειροτονούνται μόνο από έναν Επίσκοπο.

Η τέλεση του Μυστηρίου και στους τρείς βαθμούς γίνεται πάντοτε κατά την θ. Λειτουργία και είναι επιβλητικότατη και πανηγυρική. Είναι η επισημότερη τελετή της Εκκλησίας. Ο  Δ ι ά κ ο ν ο ς   χ ε ι ρ ο τ ο ν ε ί τ α ι   μ ε τ ά  τον  κ α θ α γ ι α σ μ ό  των  Τ ι μ ί ω ν  Δ ώ ρ ω ν, επειδή ο ίδιος δεν τελεί το Μυστήριο, αλλά διακονεί – υπηρετεί σαν βοηθός του Ιερέα  ή του Αρχιερέα. Ο  Π ρ ε σ β ύ τ ε ρ ο ς   χ ε ι ρ ο τ ο ν ε ί τ α ι   μ ε τ ά  το Χ ε ρ ο υ β ι κ ό   Ύ μ ν ο, ώστε να λάβει μέρος στην τέλεση του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας, που στο εξής θα τελεί και μόνος. Τέλος ο Ε π ί σ κ ο π ο ς   χ ε ι ρ ο τ ο ν ε ί τ α ι μετά τον Τ ρ ι σ ά γ ι ο  Ύ μ ν ο  και προ των ι. Αναγνωσμάτων, γιατί το κυριότερο έργο του είναι κηρυκτικό και διδακτικό.

Μετά την  Στ΄ Οικουμενική Σύνοδο ( Κωνσταντινούπολη, 681 μ.Χ.) καθιερώθηκε η εκλογή των Επισκόπων να γίνεται μεταξύ των ήδη άγαμων κληρικών, ώστε να είναι απαλλαγμένοι από άλλες μέριμνες για το υψηλό τους έργο. Οι Διάκονοι και οι Πρεσβύτεροι μπορούν να είναι έγγαμοι πριν χειροτονηθούν, αλλά  απαγορεύεται ο γάμος , μετά την χειροτονία και σε περίπτωση χηρείας.

δ.   Η ειδική χάρη  του Μυστηρίου για κάθε βαθμό .

  1. Ο  Ε π ί σ κ ο π ο ς, όπως είπαμε, λαμβάνει πλήρη τη χάρη της Ιεροσύνης. Η διάκριση σε Επισκόπους, Αρχιεπισκόπους, Μητροπολίτες και Πατριάρχες είναι διοικητική. Ως προς την Αρχιερωσύνη είναι απόλυτα ίσοι όλοι οι Επίσκοποι.
  2. Ο  Ι ε ρ έ α ς  λαμβάνει τη χάρη να τελεί όλα τα Μυστήρια, πλην του αγιασμού του Μύρου, της Ιεροσύνης και της τελετής των Εγκαινίων του Ναού, που τελεί μόνο ο Επίσκοπος.
  3. Ο   Δ ι ά κ ο ν ό ς   λαμβάνει τη χάρη να υπηρετεί απλώς τον Ιερέα και τον Επίσκοπο, χωρίς ο ίδιος να τελεί κανένα Μυστήριο. Αρχικά το έργο του ήταν μόνο φιλανθρωπικό και κηρυκτικό -κατηχητικό έργο στην Εκκλησία, ενώ τώρα είναι η προβαθμίδα για τον βαθμό του Ιερέα. Το Μυστήριο της Ιεροσύνης και για τους τρείς βαθμούς είναι ανεπανάληπτο, αλλά και ανεξάλειπτο. Μόνο μια φορά τελείται.

ε.   Το ύψος και τα προσόντα του Ιερατικού λειτουργήματος.   

     Εφόσον οι κληρικοί είναι μόνοι υπεύθυνοι διάδοχοι και συνεχιστές του τριπλού αξιώματος ( ιερατικό, προφητικό, βασιλικό ) του Κυρίου, είναι φανερό ότι δεν υπάρχει σ’ αυτή τη γη υψηλότερο έργο. Σύμφωνα με τους Άγιους Πατέρες και οι Άγγελοι ακόμη δεν έχουν την πνευματική εξουσία των κληρικών.

Ακριβώς για τον λόγο αυτό η Εκκλησία έχει ορίσει ότι δεν μπορεί οιοσδήποτε πιστός να γίνει κληρικός. Πρέπει :

  • να το επιθυμεί αγνά και μόνο ελατήρια ο ίδιος,
  • να έχει ενάρετη ζωή και «καλήν μαρτυρίαν» από την εκκλησιαστική κοινότητα που ανήκει,
  • να μην έχει περιπέσει σε θανάσιμο αμάρτημα, έστω και από αμέλεια,
  • να έχει πνευματική μόρφωση και ικανή, ώστε να κηρύττει και να καθοδηγεί τους άλλους, προσπαθώντας ο ίδιος να είναι το παράδειγμα.

στ.  Και οι λαϊκοί μετέχουν στο έργο της Εκκλησίας.

Οι λαϊκοί δεν έχουν βέβαια το ειδικό χάρισμα της Ιεροσύνης με χειροτονία. Ωστόσο με το άγιο Βάπτισμα και το Χρίσμα έγιναν και αυτοί μέτοχοι και κληρονόμοι του τριπλού αξιώματος του Κυρίου ( του Αρχιερέα, του βασιλιά και του Προφήτη ). Μπορούν σαν μέλη της Εκκλησίας να συμμετέχουν ενεργά, πλην όμως του αγιαστικού έργου από την πλευρά της μετάδοσης της Θ. Χάρης σε άλλους, σε όλες τις εκδηλώσεις ( « βασίλειον ιεράτευμα» ). Αυτό το βλέπουμε στο θείο κήρυγμα και την κατήχηση, που γίνεται στην Εκκλησία μας σε ευρεία κλίμακα από λαϊκούς. Επίσης και στην διοίκηση. Όπως είδαμε, η τέλεση όλων των Μυστηρίων αφορά στο πλήρωμα της Εκκλησίας, στο Λαό του Θεού, η συνείδηση του οποίου εγκρίνει ή απορρίπτει ακόμα και Οικουμενική Σύνοδο.

Έτσι η διαφοροποίηση κλήρου και λαού, που εξυπηρετεί, όπως ειπώθηκε, ανάγκη «λειτουργική» δεν αναιρεί την αδελφική σχέση, την ισοτιμία και συνυπευθυνότητα κλήρου και λαού.

ζ.   Η ειδική τάξη των Μοναχών.

« Ο μοναχισμός είναι τω όντι σύστημα βίου διαμορφωθέν εντός των κόλπων της Εκκλησίας κατ’ οργανικήν ανάπτυξιν και προς τα άκρα προώθησης των ηθικών αρχών του Χριστιανισμου».

Στα μέσα του Γ΄ αιώνα οι διωγμοί έγιναν τόσο σκληροί, ώστε πολλοί χριστιανοί αναγκάσθηκαν να απομακρυνθούν από τις πόλεις, αυτό συνέβη όμως σε μεγαλύτερη έκταση στις αρχές του Δ΄ αιώνα.

Έγιναν λοιπόν οι ίδιοι «διώκαι εαυτών» και κατέφυγαν στα όρη και υπέβαλαν τους εαυτούς τους σε στερήσεις και θλίψεις. Αντί του «μαρτυρίου αίματος» που τους υπέβαλλαν οι θηριώδεις διωγμοί των ανθρώπων, υπέβαλλαν στο «μαρτύριο συνειδήσεως», τον εαυτό τους, κατά του δαίμονα. Ένα μαρτύριο που διαρκούσε ισόβια.

Πρώτος γνωστός ερημίτης υπήρξε ο Παύλος «ο εκ της Θηβαΐδος»,

αλλά ο πρώτος πραγματικός ηγέτης της ερήμου υπήρξε ο Μέγας Αντώνιος (375), του οποίου τον βίο συνέταξε με πολλή αγάπη και παραστατικότητα ο Μέγας Αθανάσιος.

Ο ι  μοναχοί δεν ανήκουν στην τάξη των κληρικών. Μετά την προαιρετική αφιέρωση στο μοναχικό βίο με ειδική χειροθεσία ( όχι χειροτονία), οι ι. Κανόνες απαγορεύουν επίσης το δικαίωμα του γάμου των Μοναχών. Είναι αμετάκλητο το ειδικό χάρισμά τους. Μπορούν όμως οι Μοναχοί να γίνονται και κληρικοί όλων των βαθμίδων.

Στέργιος Κουπτσίδης

Θεολόγος

4. ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤHΣ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ

Εξομολόγηση

Εξομολόγηση

α.  Το νόημα του Μυστηρίου

     Για την «μετάνοια» (που σημαίνει μεταβολή, αλλαγή νου, διανοίας εσωτερικά, αλλά και εξωτερικά της διαγωγής και συμπεριφοράς του ανθρώπου με βάση πλέον την πίστη και το θείο Νόμο του Κυρίου) έχουμε κάνει γενικά λόγο συχνά. Είναι ακριβώς η προϋπόθεση να δεχθεί ο άνθρωπος τη σωτηρία και τη θ. Χάρη. Και το Βάφτισμα του Τ. Προδρόμου, που ήταν προεικόνιση του αληθινού, γινόταν, αφού πρώτα οι βαπτιζόμενοι «εξωμολογούντο τας αμαρτίας αυτών» (Ματθ. 3,6),  ενώ επίσης ο Αγ. Ιωάννης ζητούσε «καρπόν άξιον της μετανοίας» (στιχ. 8).

Και στην Εκκλησία η Μετάνοια και η Εξομολόγηση γινόταν ακριβώς       π ρ ι ν   α π’ το  Β ά φ τ ι σ μ α, το οποίο και παρείχε την άφεση όλων των αμαρτιών του ανθρώπου. Γιατί το νόημα του Μυστηρίου είναι  α κ ρ ι β ώ ς  η σ υ γ χ ώ ρ η σ η  ό λ ω ν  α ν ε ξ α ι ρ έ τ ω ς  τ ω ν  μ ε τ ά  το  Β ά φ τ ι σ μ α     α μ α ρ τ ι ώ ν, αφού ο άνθρωπος σαν ελεύθερος, αλλά και αδύνατος μπορεί και πάλι ν’ αμαρτήσει. Για να μη μένει λοιπόν ο άνθρωπος μακριά από τη θ. Χάρη, αλλά και να μην κοινωνεί έχοντας πάλι το μολυσμό της αμαρτίας, ο Κύριος όρισε στους Αποστόλους Του και αυτοί στην Εκκλησία το Μυστήριο της Μετάνοιας ή Εξομολογήσεως σαν δ ε ύ τ ε ρ ο  β ά φ τ ι σ α και σαν αναγκαία καθαρτική προετοιμασία για τη φρικτή των Αχράντων Μυστηρίων. Αυτή την έννοια έχει, όπως είδαμε, και η προτροπή του Ιερέα : «Πρόσχωμεν! Τα άγια τοις αγίοις».

β.   Η σύσταση του Μυστηρίου.

     Το Μυστήριο της Μετάνοιας ίδρυσε και παρέδωσε ο Κύριος στους Αποστόλους ακριβώς μετά την Ανάστασή Του, όταν εμφανίστηκε σ’ αυτούς «κεκλεισμένων των θυρών». Αφού τους έδωσε τη χάρη της ειρήνης, τους είπε: «καθώς απέσταλκέ με ο Πατήρ, καγώ πέμπω υμάς. Και τούτο ειπών ενεφύσησε και λέγει αυτοίς˙ λάβετε Πνεύμα Άγιον˙ αν τινων αφήτε τας αμαρτίας (=σ’ όποιους, αφού μετανοήσουν, συγχωρήσετε τις αμαρτίες), αφίενται αυτοίς (= συγχωρούνται και από το Θεό), αν τινων κρατήτε, κεκράτηνται» (=ενώ σ’ όσους εξαιτίας ανειλικρίνειας δεν τις συγχωρήσετε, θα μένουν αιώνια ασυγχώρητες, Ιωάν. 20,21-23).

γ.   Τα αισθητά σημεία του Μυστηρίου.

Τα αισθητά σημεία του Μυστηρίου είναι τρία (τα «σημεία» δηλαδή που βλέπουμε και ακούμε):

  • Η ε ξ ο μ ο λ ό γ η σ η τ ω ν  α μ α ρ τ ι ώ ν, μπροστά στον Πνευματικό με ειλικρινή μετάνοια ˙
  • Η ε π ί θ ε σ η  τ ω ν  χ ε ρ ι ώ ν  τ ο υ  Π ν ε υ μ α τ ι κ ο ύ στον εξομολογούμενο και
  • Η σ υ γ χ ω ρ η τ ι κ ή ε υ χ ή. (Πνευματικός είναι κυρίως ο Επίσκοπος, αλλά και ο Ιερέας στον οποίον ο Επίσκοπος δίδει ειδική άδεια).

δ.   Η τέλεση και αποτελεσματικότητα του Μυστηρίου.

     Αρχικά το ι. Μυστήριο της ευσπλαχνίας του Θεού γινόταν με δημόσια Εξομολόγηση των αμαρτιών, όπως όλα τα άλλα Μυστήρια τελούνται δημόσια. Από ενωρίς καθιερώθηκε να τελείται τούτο μόνο από τον Πνευματικό και τον εξομολογούμενο, πράγμα που έχει κάμει το Μυστήριο τούτο τ ο  κ α τ α λ λ η λ ό τ α τ ο  ψ υ χ ο λ ο γ ι κ ά  κ α ι π α ι δ α γ ω γ ι κ ά  μ έ σ ο  γ ι α  τ η ν  π ρ ο σ ω π ι κ ή  π λ έ ο ν ε π ι κ ο ι ν ω ν ί α  τ ο υ  α μ α ρ- τ ω λ ο ύ  μ ε  τ η  Χ ά ρ η  τ ο υ  Κ υ ρ ί ο υ. Επειδή γίνεται «κατ’ ιδίαν», έχει τον ιερό και απαραβίαστο χαρακτήρα του να είναι «α π ό ρ ρ η τ ο», δηλαδή να μην έχει ούτε ο Πνευματικός το δικαίωμα ν’ ανακοινώσει ότι άκουσε κατά το Μυστήριο, αλλ’ ούτε και κανείς εντελώς ν’ απαιτήσει απ’ τον Πνευματικό την οποιαδήποτε ανακοίνωση. Για το λόγο αυτό είναι γλυκύ καταφύγιο «πάντων των κοπιώντων και πεφορτισμένων» απ’ το βάρος της ενοχής και της αμαρτίας (Ματθ. 11,28).

Όταν υπάρχει ειλικρινής μετάνοια και εξομολόγηση, δεν υπάρχει κανένα εντελώς αμάρτημα που να μη συγχωρεί ο Θεός. Η παραβολή του Άσωτου, η συγχώρηση των αμαρτωλών και των τελωνών που κατέφευγαν στον Κύριο, αλλά και  η π ρ ά ξ η  τ η ς  Ε κ κ λ η σ ί α ς  δ ι α  μ έ σ ο υ  τ ω ν  α ι ώ ν ω ν  μ α ρ τ υ ρ ο ύ ν  τ η ν  κ α θ ο λ ι κ ό τ η τ α  τ ο υ  Μ υ σ τ η ρ ί ο υ  γ ι α          ό λ ο υ ς  τ ο υ ς  α μ α ρ τ ω λ ο ύ ς  κ α ι  γ ι α  ό λ α  τ’   α μ α ρ τ ή μ α τ α.

ε.  Η ψυχολογία και η αναγκαιότητα  του Μυστηρίου.

     «Δεν είναι το ίδιο, λένε μερικοί, να εξομολογηθώ ενώπιον του Θεού, μπροστά στα Εικονίσματα, εντελώς μόνος, αφού ο Θεός είναι παντογνώστης;» Όχι. Εφόσον ο Κύριος θέλησε η σωτηρία για το συμφέρον μας να γίνεται με αισθητό τρόπο και εφόσον συμμετέχει ο πιστός στα άλλα Μυστήρια με αισθητό τρόπο, πώς εδώ θα ισχύσει άλλο μέτρο; Η μυστικότητα και το απόρρητο του Πνευματικού είναι ακριβώς μέτρο φιλανθρωπίας. Εφόσον εξάλλου είναι θεοσύστατο το Μυστήριο και αιώνων πλέον πράξη της Εκκλησίας του Χριστού σύμφωνα με τη δική Του Εντολή, το Μυστήριο είναι αναγκαιότατο. Η συντριβή και η ταπείνωση που δημιουργεί η συναίσθηση, αλλά και η ανακοίνωση των αμαρτιών ενώπιον του αντιπροσώπου του Θεού ασκούν πολλή επίδραση στην ψυχή. Υπάρχουν προκαταλήψεις, απορίες, που θέλει να λύσει ο άνθρωπος, αλλά και που δεν μπορεί να ειπεί στον τυχόντα. Ο Π ν ε υ μ α τ ι κ ό ς,  ό π ω ς  ο  γ ι α τ ρ ό ς, θ α  δ ώ σ ε ι  κ α ι σ υ γ κ ε κ ρ ι-μ έ ν ε ς  σ υ μ β ο υ λ έ ς, ο δ η γ ί ε ς. Σαν άνθρωπος γνωρίζει πολύ καλά την ανθρώπινη αδυναμία και σαν Πνευματικός  έχει πείρα πολύτιμη για την ανθρώπινη ψυχή να ενισχύσει, να παρηγορήσει, να καθοδηγήσει συγκεκριμένα, ν α π α ρ α κ ο λ ο υ θ ή σ ε ι  τ η ν  π ρ ό ο δ ο  τ η ς π ν ε υ μ α- τ ι κ ή ς  μ α ς  ζ ω ή ς. Είναι λοιπόν και απ’ αυτήν την πλευρά αναγκαίο το Μυστήριο, ως αληθινό ιατρείο ψυχών, γιατί υπάρχει η Χάρη, υπάρχει η βεβαίωση του Θεού: «αφέωνταί σοι αι αμαρτίαι σου»! (Ματθ. 9,2).

 

ς΄.  Προετοιμασία και πρακτικές οδηγίες για το Μυστήριο.

     Το Μυστήριο από την πλευρά του ανθρώπου είναι αποτελεσματικότερο, αν γίνεται και  κ α τ ά λ λ η λ η   π ρ ο ε τ ο ι μ α σ ί α. Για την προετοιμασία αυτή, που μπορεί βέβαια να ποικίλλει ανάλογα με την περίπτωση, καλά είναι τα εξής:

  1. Να επιδιώκεται το συντομότερο χρονικά η Εξομολόγηση, μετά την αμαρτία, και να μη μεσολαβεί επικίνδυνη αναβολή.
  2. Η συγκεκριμένη αυτοεξέταση και αυτοκριτική. Για τον αυτοέλεγχο αυτόν υπάρχουν και ειδικά βιβλία, κατατοπιστικότατα, που μπορεί καθένας εύκολα να βρει με την συμβουλή του ίδιου του Πνευματικού, του εφημέριου ή του θεολόγου καθηγητή.
  3. Η ι. Εξομολόγηση να προηγείται πριν απ’ τη θ. Κοινωνία, αλλ’ όχι μόνο κάθε Χριστούγεννα και Πάσχα. Το διάστημα της θ. Κοινωνίας θα μας ρυθμίσει ο Πνευματικός και πρέπει εμείς να το ζητήσουμε. Δεν είναι υποχρεωτική πριν από κάθε θ. Κοινωνία η ι. Εξομολόγηση, εκτός εάν έχει μεσολαβήσει « κώλυμα», εμπόδιο δηλαδή και πτώση μας. Τότε θα πάμε στον Πνευματικό. Αυτός θα μας διαφωτίζει ποια είναι αυτά τα «κωλύματα».
  4. Σύμφωνα με την πράξη της Εκκλησίας μας, όλοι οι Ιερείς δεν είναι και Εξομολόγοι. Χρειάζεται ειδική άδεια του Επισκόπου. Αυτό σημαίνει πως μπορούμε και πρέπει να κάνουμε εκλογή, απ’ την πλευρά της καθοδηγήσεως. Πάντως το Μυστήριο είναι το ίδιο αποτελεσματικό από όλους τους Πνευματικούς.

___________________________________________________________

 Το Μυστήριο της Μετάνοιας - bb

Ο  Γ έ ρ ω ν  Ε φ ρ α ί μ   Φ ι λ ο θ ε ΐ τ η ς :

  • Ο Θεός με το στόμα του Προφήτου Ησαΐα μάς παραγγέλλει λέγων: «Λούσασθε και καθαροί γίνεσθε, αφέλετε τας πονηρίας από των ψυχών υμών απέναντι των οφθαλμών μου, παύσασθε από των πονηριών υμών. Μάθετε καλόν ποιείν» (Ησ. α’ 16).
  • «Το αίμα Ιησού Χριστού του υιού αυτού, καθαρίζει ημάς από πάσης αμαρτίας» (Α’ Ιωάν. 1, 7). Και η αγάπη του Θεού σβύνει όλα τα αμαρτήματα, ώστε ούτε ίχνος δεν αφήνει.
  • Ο πόνος εξαγνίζει την ψυχή…
  • Εάν έλειπαν οι πειρασμοί, η υπερηφάνεια θα μας είχε κάνει άλλους εωσφόρους … (20/6/2012)

Γέρων Εφραίμ Φιλοθεΐτης

Στέργιος Κουπτσίδης

Θεολόγος

3. ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ

Θεία κοινωνία.

Θεία Κοινωνία

α. Το νόημα του Μυστηρίου.

Πριν ο Ιερές μεταδώσει το άγιο χρίσμα στον νεοβαφτισμένο απαγγέλει μια ευχή, να χαρίσει ο Θεός σ’ αυτόν  «την σφραγίδα της δωρεάς του Αγίου Πνεύματος» και προσθέτει : «και την μετάληψιν του αγίου Σώματος και του τιμίου αίματος του Χριστού Σου».

Τι νόημα όμως έχει αυτή η Θεία «μετάληψης»;

Είπαμε πως το άγιο Βάπτισμα καθαρίζει και αναγεννά τον πιστό, τον επαναφέρει στην πρώτη κατάσταση, ενώ το άγιο Χρίσμα του εξασφαλίζει την πνευματική ατμόσφαιρα και τη δύναμη να ζήσει αυτή την καινούργια ζωή. Ο πιστός όμως έχει ανάγκη και συνεχούς τροφοδοσίας.

β. Η σύσταση του Μυστηρίου.

Το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας αποτελεί το ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΖΩΗΣ των ορθοδόξων και δεν μπορεί να τελεστεί χωρίς την παρουσία του λαού (πιστών).

Ο ίδιος ο Κύριος ίδρυσε, παρέδωσε και ερμήνευσε με τον πλέον σαφή τρόπο το μυστήριο των μυστηρίων!… της Θείας Ευχαριστίας. Αυτό το έκανε για πρώτη φορά μετά το θαύμα του πολλαπλασιασμού των πέντε άρτων και των δύο ψαριών, με τα οποία χόρτασαν 5000 άνδρες, εκτός από τις γυναίκες και τα παιδιά. Σ’ αυτούς την επόμενη μέρα ( που Του ζήτησαν να επαναλάβει το θαύμα) αποκάλυψε το μέγα Μυστήριο και μελλοντικό θαύμα. Τους είπε λοιπόν  «εγώ ειμί ο άρτος της ζωής. Οι πατέρες υμών έφαγαν το μάννα εν τη ερήμω και απέθανον…. Αμήν, αμήν λέγω υμίν, εάν μη φάγητε την σάρκαν του υιού του ανθρώπου και πίητε αυτού το αίμα, ουκ έχετε (= δεν μπορείτε να έχετε) ζωήν εν εαυτοίς» ( μέσα σας, θα είστε πνευματικά νεκροί). Ιωαν. 6: 48-49, 53

ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΟΥ αξιώθηκαν να παραλάβουν και να μεταλάβουν το μέγα Μυστήριο τη Μ. Πέμπτη : « Εσθιώντων δε αυτών (=ενώ έτρωγαν) λαβών ο Ιησούς τον άρτον (και αφού τον ευλόγησε) και ευχαριστήσας έκλασε (ετεμάχισε) και εδίδου τοις μαθητές και είπε λάβετε φάγετε τούτο εστί το Σώμα μου και λαβών το ποτήριο και ευχαριστήσας (το Θεό) έδωκε αυτοίς λέγων πίετε εξ αυτού

πάντες τούτο γαρ εστί το Αίμα μου το της Καινής Διαθήκης το περί πολλών εκχυνόμενον εις άφεσιν αμαρτιών» (Τι τελευταίο δείπνο – Ματθ. 26 : 26-28)

«….Τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν».  Λουκ. 22.19

«Οσάκις γαρ αν εσθίητε τον Άρτον τούτον και το Ποτήριον τούτο πίνετε, τον θάνατο του Κυρίου καταγγέλλετε, άχρις ού άν έλθει»   Α΄ Κορ. 11, 26 [=Διότι κάθε φορά που τρώγετε τον άρτο τούτον και πίνετε το ποτήρι αυτό. Διακηρύσσετε τον θάνατο του Κυρίου έως ότου έλθει (ξανά)].

Αυτή είναι  η σύσταση και η παράδοση του Μυστηρίου. Και αυτή είναι η πράξη και η ζωή της Εκκλησίας από την πρώτη στιγμή. Η λειτουργία και τα μυστήρια ήταν και είναι ο χρόνος και ο τόπος, όπου λόγος και λαός του Θεού συναντώνται και όπου Θεός και άνθρωποι συνδιαλέγονται. Η δομή, λοιπόν, της θείας λειτουργίας όπως και των μυστηρίων και των μυστηριακών τελετών είναι πολύεδρος και πολυδιάστατος.

γ. Θυσία, Ευχαριστία Τροφή.

Απ τα προηγούμενα χωρία και κυρίως στα «ιδρυτικά» λόγια του Κυρίου διακρίνουμε καθαρά τον τριπλό χαρακτήρα του Μυστηρίου σαν: 1) θυσία εξιλαστήρια, 2) Θυσία ευχαριστήρια, 3) τροφή «ζωής αιώνιας».

  1. Το πρώτο χαρακτηριστικό του Μυστηρίου σαν Θυσία εξιλαστήρια αποκαλύπτουν τα λόγια του Κυρίου ότι το Αίμα Του «εκχύνεται περί πολλών εις άφεσιν αμαρτιών» και σφραγίζεται έτσι η «καινή διαθήκη» της σωτηρίας των ανθρώπων.
  2. Θυσία ευχαριστήρια, γιατί ο Θεός τους έσωσε. Έτσι επαναλαμβάνουμε τη θυσία «εις ανάμνησιν» του σωτηρίου Αίματος του Αμνού του Θεού και « εις ευχαριστίαν» και αιώνια ευγνωμοσύνη.
  3. Τέλος, όπως οι εβραίοι έτρωγαν τον πασχαλινό αμνό, έτσι και οι πιστοί θα «τρώγουν» τον Αμνό τον αληθινό, όχι σαν σύμβολο, αλλά σαν πραγματική τροφή, που θα τους ενώνει με τον Σωτήρα, θα τους καθαρίζει από τις αμαρτίες, θα τους μεταδίδει ζωή και αφθαρσία.

δ. Τέλεση του Μυστηρίου.                                                                                              Η Θεία Λειτουργία κέντρο όλης της Λατρείας.

     Το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας τελείται μέσα στη θεία Λειτουργία. Είναι πραγματικά η κύρια λαϊκή – δημόσια λατρεία της εκκλησιαστικής κοινωνίας. Οι άλλες ιερές Ακολουθίες ( Εσπερινός, Όρθρος κλπ.) είναι ακριβώς η εισαγωγή για τη θεία Λειτουργία. Δεν είναι όμως εκείνες Μυστήρια, δεν μεταδίδουν τη θεία Χάρη, και γι αυτό δεν έχουν υποχρεωτικό χαρακτήρα, όπως η θεία Λειτουργία, που είναι Μυστήριο και μάλιστα το κέντρο και η πηγή της Χάρης για όλα τα Μυστήρια. Η θεία Χάρη είναι καρπός του απολυτρωτικού έργου του Κυρίου, που συνοψίζει και διαιωνίζει αληθινά η θεία Λειτουργία.

ε. Τα αισθητά σημεία του Μυστηρίου.

   Είναι δύο :

  1. Ο ένζυμος άρτος και ο οίνος [κρασί]  και
  2. Η Ευχή της επίκλησης του Θεού Πατέρα από τον Ιερέα, για να στείλει το Άγιο Πνεύμα, το Οποίο θα μεταβάλει τον άρτο και τον οίνο σε Σώμα και Αίμα του Κυρίου.

στ. Θεια Ευχαριστία – Ιερά σκεύη.

     Τα χρησιμοποιούμενα ιερά Σκεύη   είναι χρήσιμα και πλέον καθιερωμένα, αρχικά όμως δεν αποτελούσαν αναγκαιότατα στοιχεία για την τέλεση του Μυστηρίου. Το ίδιο ίσχυε και για τα άλλα «λόγια» της θείας Λειτουργίας, που αρχικά γινόταν μετά το δείπνο και με σύντομη προσευχή.

Ο πολιτισμός και η λειτουργική μεγαλοπρέπεια της θείας Λειτουργία, που είναι πραγματικά θεία αναπαράσταση του Θείου Δράματος του απολυτρωτικού έργου του Κυρίου και ιδιαίτερα της Σταυρικής Του θυσίας, ολοκληρώθηκε τον Ε΄ αιώνα. Και έγινε αυτό, επειδή για πολλούς λόγους δεν γινότανε πλέον βράδυ, αλλά μόνο την Κυριακή το πρωί και ήταν η κύρια σχεδόν ευκαιρία κοινής  λατρείας. Έπρεπε λοιπόν οι πιστοί να προετοιμασθούν στις υπέροχες Ευχές, τα Αναγνώσματα, το θειο κήρυγμα, ώστε συνειδητότερα να παρακολουθήσουν το Μυστήριο και να μεταλάβουν το Σώμα και το Αίμα του Κυρίου. Αργότερα επίσης και για τον ίδιο λόγο συνδέθηκε αναπόσπαστα με τη θεία Λειτουργία και η ωραία Ακολουθία του Όρθρου.

ζ. Θεία Ευχαριστία – Ιερά Προσκομιδή. 

Η Προσκομιδή αποτελεί ιδιαίτερη Ακολουθία του λειτουργού Ιερέα και του Διακόνου ( αν υπάρχει). Στο κέντρο της έχει την «εξαγωγή» από την «Προσφορά» – άρτο του Αμνού  [της σφραγίδας με τύπο : ΧΡ.ΝΙΚΑ, που έχει σχήμα τετράγωνο]. Τον Αμνό τον τοποθετεί στο άγιο Δισκάριο  και χύνει επίσης  « τον οίνον και το ύδωρ» στο άγιο Ποτήριο .  Δεξιά από τον Αμνό τοποθετεί μια «μερίδα» της Υπεραγίας Θεοτόκου και αριστερά εννέα μερίδες:

Ιερό Δισκάριο - ο Αμνός του Θεού.

Ιερό Δισκάριο – ο Αμνός του Θεού.

  1. Των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ και των Αγίων Ασωμάτων.
  2. Του Προδρόμου – Προφητών.
  3. Των Αγίων Αποστόλων.
  4. Των Αγίων Πατέρων.
  5. Των Αγίων Μαρτύρων.
  6. Των Οσίων (Μοναχών).
  7. Των Αγίων Αναργύρων.
  8. Των Αγίων Θεοπατόρων Ιωακείμ και Άννης, Αγίου ημέρας και Πάντων των Αγίων.
  9. Του Αγίου του οποίου η θεία Λειτουργία τελείται.

Τέλος «εξάγει» και τοποθετεί κάτω από τον Αμνό μικρές μερίδες «ζώντων και τεθνεώτων» που μνημονεύει, καθώς και μια μερίδα του Αρχιερέα που τον χειροτόνησε και μια μερίδα του εαυτού του (του λειτουργού ή των συλλειτουργούντων). Όλη η Εκκλησία πρόκειται να συμπαρευρεθεί στη Θυσία του « Αμνού του Θεού του αίροντος την αμαρτίαν του κόσμου»..! 

Πρόσφορο2

Πρόσφορο

Ξύλινη σφραγίδα 7

Ξύλινη σφραγίδα

(Κατά τη μεταβολή σε σώμα μεταβάλλεται μόνο η μερίδα του Αμνού). Το ένα από τα τέσσερα τεμάχια του Αμνού, το πρώτο  ( ΙΣ.) το ρίχνει ο ιερέας στο άγιο Ποτήριο καθώς και το ζέον (=ζεστό νερό) και αφού προσευχηθεί, κοινωνεί. Ο Αμνός και οι μερίδες της Παναγίας και των εννέα ταγμάτων αποτυπώνονται στο «Πρόσφορο»   ( = ο άρτος που χρησιμοποιείτε για την θεία Ευχαριστία ) με «Σφραγίδα»  ξυλόγλυπτη. Τις άλλες μερίδες «εξάγει» ο ιερέας με την Αγία Λόγχη  από το εσωτερικό του «Πρόσφορου». Μετά τη θεία Κοινωνία γίνεται η απόλυση και ο λειτουργός μοιράζει το αντίδωρο. «Αντί των δώρων» δηλαδή των αχράντων (άχραντος = αμίαντος, αμόλυντος, καθαρός ) μυστηρίων, «τοις μη μετασχούσι τούτων παρέχεται» (Συμεών ο Θεολόγος).

Στέργιος Κουπτσίδης

Θεολόγος

Τα τρία αξιώματα του Κυρίου.

Μακάριοι η μη ιδότες και πιστεύσαντες

Τα 4-7 άρθρα του Συμβόλου της Πίστεως:

«Σταυρωθέντα τε ὑπὲρ ἡμῶν ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου, καὶ παθόντα καὶ ταφέντα. Καὶ ἀναστάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρα κατὰ τὰς Γραφάς. Καὶ ἀνελθόντα εἰς τοὺς οὐρανοὺς καὶ καθεζόμενον ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρός. Καὶ πάλιν ἐρχόμενον μετὰ δόξης κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς, οὗ τῆς βασιλείας οὐκ ἔσται τέλος.»

Για να εισέλθουμε καλά στο νόημα του κεφαλαίου αυτού λέμε, ότι γενική ήταν η φθορά και η πνευματική κατάρρευση που υπέστη ο άνθρωπος με το προπατορικό αμάρτημα. Ιδιαιτέρως όμως τρία υπήρξαν τα μεγάλα κακά που παραμόρφωσαν τον άνθρωπο, τον οποίο «κατ’ εικόνα Θεού» έπλασε ο Θεός. Πρώτο ο σκοτισμός του νου του, ώστε να μη βλέπει την αλήθεια, να μη εννοεί το πρέπον και το δίκαιο και να μη μπορεί να διακρίνει καλά το καλό από το κακό, όπως του ήταν εύκολο αυτό πριν από την πτώση του. Δεύτερο, κυριεύθηκε από την αμαρτία και τα τυραννικά σαρκικά πάθη της και η θέλησή του υποδουλώθηκε σε αυτά, χωρίς να μπορεί να αντισταθεί και να τα κατανικήσει. Και τρίτο, το φοβερότερο από όλα, κατέστη ένοχος ενώπιον του Θεού του αγίου και καταδικάσθηκε σε θάνατο αιώνιο. Και ο Κύριος Ιησούς Χριστός ως Σωτήρας και Λυτρωτής του ανθρώπου ήλθε να προσφέρει γενική ανόρθωση και λύτρωση στον άνθρωπο, ιδιαιτέρως να τον εξιλεώσει για τις αμαρτίες του, και να τον ειρηνεύσει με το Θεό διά της σταυρικής του θυσίας· να τον φωτίσει και τον οδηγήσει σε όλη την αλήθεια με την αγία του διδασκαλία, και να τον ελευθερώσει από τα δεσμά της τυραννικής δουλείας της αμαρτίας με τη θεία του χάρη και εξουσία. Αυτό υπήρξε το απολυτρωτικό έργο και τα επί μέρους τρία σωτήρια έργα και δωρήματα του Σωτήρος Χριστού. Και αυτά τα εργάσθηκε και τα έφερε εις πέρας ο Κύριος με το τριπλό αξίωμά του. Αυτό το αξίωμα του Κυρίου είναι ένα και το αυτό και ενιαίο. Παρουσιάζει όμως τρεις πλευρές για τις τρεις ιδιαίτερες ενέργειες του απολυτρωτικού του έργου και γι’ αυτό μπορούμε να μιλάμε για τρία αξιώματα του Χριστού, το προφητικό του αξίωμα, τοαρχιερατικό του αξίωμα και το βασιλικό του αξίωμα. Αυτά ονόματα μόνο έχουν ιδιαίτερα. Στην ουσία είναι αδιαίρετα και αρρήκτως ενωμένα στο ένα και το αυτό πρόσωπο του θείου Λυτρωτή. Ας σημειωθεί ακόμα εδώ, ότι οι προφητείες της Παλαιάς Διαθήκης, που αφορούν το πρόσωπο του Μεσσία, παρουσιάζουν αυτόν ως προφήτη, ως ιερέα και ως βασιλιά. Δηλαδή με τα τρία του αξιώματα. Έτσι και ο απόστολος Παύλος, όταν μας λέει, ότι ο Κύριος Ιησούς «εγενήθη ημίν σοφία από Θεού, δικαιοσύνη τε καί αγιασμός καί απολύτρωσις» (Α’ Κορινθ. α’ 30), μιλά βέβαια γενικώς για το απολυτρωτικό έργο του Χριστού, παρουσιάζει όμως και τις επί μέρους πλευρές του. Το προφητικό με το «σοφία», το αρχιερατικό με το «δικαιοσύνη τε και αγιασμός» και το βασιλικό με το «απολύτρωσις». Στο κεφάλαιο λοιπόν αυτό εξετάζουμε το απολυτρωτικό έργο του Κυρίου κάτω από τις τρεις αυτές μορφές.

α) Το Προφητικό έργο και αξίωμα του Χριστού

Ο Κύριος ως προφήτης, δηλαδή ως διδάσκαλος των θείων αληθειών, παρουσιάσθηκε στους ανθρώπους, μόλις άρχισε το δημόσιο έργο του. Όπως οι προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης κήρυτταν το λόγο του Θεού, για να οδηγήσουν τους ανθρώπους στον αληθινό Θεό και το άγιο θέλημά του, έτσι και ο Κύριος. Αλλ’ όχι όπως ένας από τους προφήτες της Παλαιάς, αλλ’ ως Προφήτης, ο Μέγας, ο μέγιστος και υπερτέλειος των προφητών, ο Μοναδικός, ο Αρχιπροφήτης, προφήτης και διδάσκαλος, ο ύψιστος διδάσκαλος της ανθρωπότητας, που όμοιος όπως εκείνος δεν είχε παρουσιασθεί πριν, ούτε και στο μέλλον θα παρουσιασθεί. Διότι οι μεν προφήτες κήρυτταν κατ’ εντολή του Θεού και το λόγο Θεού. Ο Κύριος όμως, ως «ο μόνος σοφός Θεός» και η πηγή της αλήθειας, κηρύττει όσα άκουσε από τον Πατέρα, που είναι και δικά του θεία ρήματα ζωής αιωνίου. Και κάτι ακόμη· ο Κύριος κηρύττει «ως εξουσίαν έχων», ώστε οι λόγοι του να έχουν απόλυτο κύρος και πλήρη αποδοχή. Δηλαδή κηρύττει με τόση δύναμη και εξουσία και πειστικότητα, ώστε και οι εχθροί του ακόμη να ομολογούν, ότι «ουδέποτε ελάλησεν άνθρωπος ως ούτος ο άνθρωπος». Στο Χριστό απέβλεπαν οι λόγοι του προφήτη Ησαΐα: «Πνεύμα Κυρίου επ’ εμέ, ού είνεκεν έχρισέ με· ευαγγελίσασθαι πτωχοίς απέσταλκέ με… κηρύξαι αιχμαλώτοις άφεσιν καί τυφλοίς ανάβλεψιν.» (Ησ. ξα’ 1). Και ο ίδιος έλεγε για τον εαυτό του, ότι είναι «η οδός καί η αλήθεια καί η ζωή», ότι είναι «τό φώς του κόσμου» και ότι όποιος τον ακολουθεί «ου μή περιπατήση εν τή σκοτία, αλλ’ έξει τό φώς της ζωής» (Ιωάν. η’ 12). Διδάσκαλος και προφήτης με θείο και ουράνιο κύρος καλούσε τους ανθρώπους να τον ακολουθήσουν, για να βρουν κοντά του την ανάπαυση των ψυχών τους. «Δεύτε πρός με πάντες οι κοπιώντες και πεφορτισμένοι, καγώ αναπαύσω υμάς· άρατε τόν ζυγόν μου εφ’ υμάς καί μάθετε απ’ εμού, ότι πράος ειμι καί ταπεινός τη καρδία, καί ευρήσετε ανάπαυσιν ταις ψυχαίς υμών» (Ματθ. ια’ 28, 29). Και όταν δίδασκε ο Κύριος, παρουσίαζε τον εαυτό του πρότυπο ηθικής τελειότητας με την εφαρμογή στη ζωή του όλων όσα δίδασκε. Επιπλέον έκανε και πολλά, αναρίθμητα θαύματα, όσα ποτέ προφήτης δεν έκανε, και με αυτά επικύρωνε τη θεία του διδασκαλία, επιβεβαίωνε και τη θεία καταγωγή και αποστολή του. Αυτά είχαν υπόψη και οι άγιοί του Απόστολοι και χαρακτηρίζουν το Διδάσκαλό τους ως «προφήτην δυνατόν εν έργω και λόγω εναντίον του Θεού και παντός του λαού» (Λουκ. κδ’ 19), ως «τον απόστολον της ομολογίας ημών», ο οποίος αξιώθηκε να λάβει πολύ μεγαλύτερη δόξα από ότι έλαβε ο Μωυσής (1).

Αυτό το προφητικό του αξίωμα συνεχίζει να το ασκεί ο Κύριος και στην Εκκλησία του πρωτίστως με τους επισκόπους και ιερωμένους, γενικώς δε με τους κήρυκες και διδασκάλους του Ευαγγελίου του, τους οποίους φωτίζει και καθοδηγεί με το Άγιό του Πνεύμα στο να διδάσκουν πλήρη και τέλεια τη δική του αλήθεια.

β) Το αρχιερατικό αξίωμα του Κυρίου

Αυτό είναι το κέντρο και η καρδιά του απολυτρωτικού έργου του Κυρίου. Είναι το πλέον συγκινητικό, συναρπαστικό και φιλάνθρωπο έργο του, το οποίο όσο το σκέφτεται και το μελετά ο άνθρωπος κυριεύεται από βαθύτατη πίστη, αγάπη και ευγνωμοσύνη προς το θείο Σωτήρα και Λυτρωτή του. Το αρχιερατικό αξίωμα του Κυρίου περιλαμβάνει όλα τα πολύμορφα, τα φοβερά και οδυνηρά παθήματα, τα οποία με την ενανθρώπησή του υπέμεινε ο Κύριος από το σπήλαιο της Βηθλεέμ μέχρι του Γολγοθά. Και το κέντρο των παθημάτων του είναι  ο σταυρικός θάνατος, τον οποίο δέχθηκε αντί για μας και για χάρη μας, αντί των αμαρτιών όλου του ανθρώπινου γένους, αλλά και του κάθε ανθρώπου χωριστά. Και για τον καθένας μας ιδιαιτέρως. Ο άνθρωπος αμάρτησε, με την αμαρτία του εκείνη πρόσβαλε το Θεό, έβρισε τη θεία Μεγαλειότητα. Και η δικαιοσύνη, αλλά και η αγιότητα του Θεού απαιτούσαν τη τιμωρία του αμαρτωλού, και τιμωρία άλλη για το βαρύ ανόμημά του δεν υπήρχε από τον αιώνιο θάνατο. Και καταδικάσθηκε ο άνθρωπος, καταδικάσθηκε σε θάνατο. Καταδικάσθηκε, όπως του το προείπε ο Θεός· «ή δ’ αν ημέρα φάγητε απ’ αυτού (από τον απαγορευμένο καρπό), θανάτω αποθανείσθε». Και πέθανε ο άνθρωπος. Πέθανε, ενώ ήταν πλασμένος να μην πεθάνει, αλλά να ζει. Χωρίσθηκε από το Θεό, ενώ η ζωή και η ευτυχία του εξαρτιόταν από το Θεό. Εξορίσθηκε από τον Παράδεισο, παραδόθηκε στη φθορά και τη δυστυχία, ρίχτηκε στην άβυσσο της απώλειας, έγινε ο πρώτος άσωτος ο πρωτόπλαστος και ο πρώτος θνητός και φθαρτός. Και είναι γεγονός ότι ο υιός του, ο δίκαιος Άβελ, δοκίμασε πρώτος το θάνατο, αλλ’ ακριβώς διότι ο θάνατος αυτός κατακληρώθηκε πρώτα ως καταδίκη στον πατέρα του, τον Αδάμ. Έγινε ο άνθρωπος το πρόβατο το απολωλός. Η δικαιοσύνη και αγιότητα του Θεού αυτό επέβαλε και αυτό έκανε ο δίκαιος κριτής.

Αλλ’ ο Θεός δεν είναι μόνο δίκαιος, είναι και αγαθός, πανάγαθος Θεός και Πατέρας γεμάτος αγάπη, ευσπλαχνία και στοργή προς το πλάσμα του. Και η αγάπη του Θεού ζητούσε να σωθεί ο αμαρτωλός άνθρωπος, να σωθεί από την ενοχή και καταδίκη και από τις συνέπειες της καταδίκης, από τη φθορά και το θάνατο. Η αγάπη και ευσπλαχνία του Θεού ζητούσε να δώσει στον ένοχο άφεση αμαρτιών. Να τον αποκαταστήσει στην αγάπη και τη βασιλεία του Θεού. Αλλά ποιος να σώσει τον άνθρωπο; Ο ίδιος ο άνθρωπος ήταν αδύνατο να σώσει τον εαυτό του, αφού ήταν αμαρτωλός. Πολύ περισσότερο ήταν αδύνατο να σώσει και άλλους, να σώσει όλο το ανθρώπινο γένος. Χρειαζόταν θύμα αναμάρτητο και άγιο, πρόσωπο άπειρης αξίας και χάρης να αναλάβει τις αμαρτίες των ανθρώπων. Να τις αναλάβει και φορτωμένος, αίρων, όπως λέει η Γραφή, τις αμαρτίες τις δικές μας να υποστεί το θάνατο, στον οποίο ήταν καταδικασμένος ο άνθρωπος, να θυσιάσει τον εαυτό του τον άγιο υπέρ και αντί των αμαρτωλών ανθρώπων. Έτσι θα ικανοποιούσε τη θεία αγιότητα και δικαιοσύνη. Θα εξιλέωνε το Θεό και θα έσωζε από την καταδίκη τον ένοχο και αμαρτωλό. Και το πρόσωπο αυτό, το εξιλαστήριο θύμα, το βρήκε η αγάπη και η σοφία του Θεού, το βρήκε στο πρόσωπο του Υιού του. Πράγματι ο μονογενής Υιός και Λόγος του Θεού και Πατρός, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, εκείνος υπήρξε το πρόσωπο και το θύμα για την απολύτρωσή μας. «Ούτω, λέει ο Κύριος, ηγάπησεν ο Θεός τον κόσμον, ώστε τον Υιόν αυτού τον μονογενή έδωκεν, ίνα πας ο πιστεύων εις αυτόν μη απόληται, αλλ’ έχη ζωήν αιώνιον» (Ιωάν. γ’ 16). Και ο Υιός του Θεού, ο Κύριος Ιησούς, αφού πήρε σάρκα από την αγία Παρθένο και υπάρχοντας Θεός και άνθρωπος, αληθής Θεάνθρωπος, ήταν πρόσωπο άπειρης αξίας για τη θεότητα και για την αναμαρτησία και αγιότητά του. Το μόνο κατάλληλο και ικανό πρόσωπο για να σηκώσει τις αμαρτίες του κόσμου και να σώσει τον άνθρωπο. (2)

γ) Το βασιλικό αξίωμα του Κυρίου

Τα δύο αυτά αξιώματα, το προφητικό και το αρχιερατικό, τα άσκησε ο Κύριος εδώ στη γη κατά τη δημόσια δράση του και ευρισκόμενος στην κατάσταση της ταπείνωσής του. Το βασιλικό του αξίωμα το άσκησε εν μέρει και πάνω στη γη σε ορισμένες περιπτώσεις, συνδυάζοντας αυτό πάντοτε με τα δύο άλλα του αξιώματα. Οι περιπτώσεις που παρουσιαζόταν και κατά τη δημόσια δράση του η βασιλική του εξουσία είναι, όταν κήρυττε με εξουσία τόση, ώστε να εκπλήσσονται τα πλήθη με τη διδαχή του. Όταν έθετε αποστομωτικά ερωτήματα στους εχθρούς του αρχιερείς και Φαρισαίους, ώστε να μην μπορούν αυτοί να αποκριθούν και να τρέμουν την παρουσία του. Όταν έκανε θαύματα, και μάλιστα αναστάσεις νεκρών και έβγαζε δαιμόνια από δαιμονισμένους κ.ο.κ. Αυτά είναι γεγονότα που μαρτυρούσαν πράγματι τη θεία του παντοδυναμία. Άλλη περίπτωση είναι η θριαμβευτική του είσοδος στα Ιεροσόλυμα κατά την Κυριακή των Βαΐων, οπότε ως βασιλιά τους τον ανυμνούσαν οι Ιουδαίοι, έστω και αν δεν μπορούσαν να εννοήσουν τον πνευματικό χαρακτήρα της βασιλείας του. Ήταν ακόμη η εκδίωξη των εμπόρων, που πωλούσαν και αγόραζαν στο ναό, ώστε οι Φαρισαίοι να του θέσουν και το ερώτημα· «εν ποία εξουσία ταύτα ποιείς;». Ήταν τέλος και η νίκη του πάνω στο σταυρό κατά του κακού και η συντριβή του σατανά, καθώς επίσης και η αναγνώρισή του ως βασιλιά από τον ευγνώμονα ληστή, ο οποίος του απηύθυνε και τη θερμή ικεσία· «μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθης εν τη βασιλεία σου» (Λουκ. κγ’ 42).

Αλλ’ η βασιλική του εξουσία εξέλαμψε με την κάθοδό του στον Άδη. Εκεί συνέτριψε πύλας χαλκάς και διέλυσε το βασίλειο του Άδη και ανέστησε τους νεκρούς που κοιμόνταν εκεί από αιώνες. Και έπειτα; Έπειτα αναστήθηκε από τους νεκρούς ως παντοδύναμος Θεός και Κύριος της ζωής και του θανάτου. Και αναστήθηκε, και διότι «ουκ ήν δυνατόν κρατείσθαι υπό της φθοράς τον Αρχηγόν της ζωής» και για να δώσει το θείο κύριος και τη θεία ισχύ προς σωτηρία των αμαρτωλών στη σταυρική του θυσία. Ακόμη και για να συναναστήσει με τον εαυτό του τον Αδάμ και όλο το ανθρώπινο γένος. Με την Ανάστασή του κατήργησε το θάνατο και δώρισε ζωή και αφθαρσία στο γένος των ανθρώπων. Τότε ο ίδιος διακήρυξε το· «εδόθη μοι πάσα εξουσία εν ουρανώ και επί γης» (Ματθ. κη’ 18). Από τότε και αφού αναλήφθηκε με δόξα στους ουρανούς, καθισμένος στα δεξιά του Θεού και Πατρός σε θρόνο βασιλικό κυβερνά την Εκκλησία του τη θριαμβεύουσα στους ουρανούς και τη στρατευόμενη πάνω στη γη, την οποία παρά τις λυσσαλέες επιθέσεις των εχθρών και πολεμίων της την κρατά αήττητη βασιλεία του Θεού πάνω στη γη. Τελικά θα εκλάμψει η βασιλική του εξουσία κατά τη δεύτερη παρουσία του, οπότε θα έλθει με δόξα και με συνοδεία χιλιάδων Αγγέλων και Αρχαγγέλων για να καθίσει σε θρόνο βασιλικό και να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς ως κραταιός βασιλιάς Ουρανού και γης (3).


Υποσημειώσεις : 

 (1) Αλλά και οι Πατέρες της Εκκλησίας το ίδιο φρόνημα και την ίδια γνώμη σχετικά με τον Κύριο ως Προφήτη και διδάσκαλο έχουν. Ο θεοφόρος Ιγνάτιος τον αποκαλεί «το αψευδές στόμα», στο οποίο «ο Πατήρ ελάλησεν αληθώς» και γι’ αυτό είναι «ο μόνος διδάσκαλός μας». Ο δε Μέγας Αθανάσιος τονίζει την αναγκαιότητα της διδασκαλίας του Κυρίου και παρατηρεί, ότι η αληθής διδασκαλία και γνώση σχετικά με τον Κύριο «εκέκρυπτο», ήταν δηλαδή κρυμμένη και άγνωστη, λόγω «της ειδωλομανίας και αθεότητος», η οποία «κατείχε την οικουμένην». Και ρωτά· «Τίνος λοιπόν ήν διδάξαι περί Πατρός;». Ποιος ήταν σε θέση να μας διδάξει για τον Πατέρα-Θεό; Και απαντά· Άνθρωπος ήταν αδύνατον να πράξει αυτό, διότι κάθε άνθρωπος είχε τραυματιστεί και τυφλωθεί «παρά της δαιμονικής απάτης και της των ειδώλων ματαιότητος». Γι’ αυτό χρειάσθηκε να έλθει ο Λόγος του Θεού, ο «ορών (εκείνος που βλέπει) και ψυχήν και νουν», ο «και τα όλα εν τη κτίσει κινών (και εκείνος που κινεί και εξουσιάζει τα πάντα στην κτίση) και δι’ αυτών γνωρίζων τον Πατέρα», και «ως άνθρωπος εν ανθρώποις αναστρέφεται, ίνα αφ’ ών έργων ο Κύριος εργάζεται διά του σώματος, απ’ αυτών νοήσωσι την αλήθειαν και δι’ αυτού τον Πατέρα λογίσωνται». Ώστε με τα έργα που εργάζεται με το σώμα, με τη γλώσσα που κηρύττει, με τα χέρια που ευεργετεί και αγιάζει και θαυματουργεί, να εννοήσουν την αλήθεια και με την παρουσία και τα έργα του Χριστού, του Υιού του Θεού, να εννοήσουν τον Πατέρα. Και ο ιερός Αυγουστίνος λέει ως προς το προφητικό αξίωμα του Κυρίου· «Προσπάθησα να αποδείξω, ότι δεν υπάρχει διδάσκαλος που να διδάσκει την αλήθεια στους ανθρώπους εκτός από το Θεό, όπως άλλωστε έχει γραφτεί στο Ευαγγέλιο: Είς γαρ υμών εστιν ο διδάσκαλος, ο Χριστός». Και πράγματι, όπως λέει και ο ιερός Ευαγγελιστής· «Θεόν ουδείς εώρακε πώποτε· ο μονογενής Υιός ο ών εις τον κόλπον του Πατρός, εκείνος εξηγήσατε» (Ιωάν. α’ 18). Και είχε ο Κύριος ως προφήτης, αυτός και η διδασκαλία του, ύψιστο και απόλυτο κύρος, ώστε να λέει ο ίδιος· «Ο ουρανός και η γη παρελεύσονται, οι δε λόγοι μου ου μη παρέλθωσι» (Ματθ. κδ’ 35).

(2) Και έγινε ακριβώς αυτό. «Είς υπέρ πάντων απέθανε» (Β’ Κορ. ε’ 18). Και ποιος αυτός ο Ένας; Ποιος; Ο ίδιος ο Χριστός, ο Μονογενής Υιός του Θεού. Και λέει ο Παύλος· «Χριστός υπέρ υμών απέθανε». «Έτι γάρ Χριστός όντων ημών ασθενών κατά καιρόν υπέρ ασεβών απέθανε» (Ρωμ. ε’ 6,8). Και «απέθανεν υπέρ των αμαρτιών ημών» (Α’ Κορ. ιε’ 3). Πράγματι «Χριστός ημάς εξηγόρασεν εκ της κατάρας του νόμου γενόμενος υπέρ ημών κατάρα» (Γαλ. Γ’ 13), κατά την Παύλο. Και κατά τον Πέτρο· ο Χριστός «τας αμαρτίας ημών ανήνεγκεν εν τω σώματι αυτού επί το ξύλον, ίνα ταις αμαρτίαις απογενόμενοι τη δικαιοσύνη ζήσωμεν» (Α’ Πέτρ. β’ 24). Επάνω στο σταυρό, λοιπόν, ιερούργησε ο Κύριος Ιησούς ως μέγας και αιώνιος δικός μας Αρχιερέας το μυστήριο της απολύτρωσής μας με το να προσφέρει εξιλαστήριο θυσία τη δική του ζωή. Τότε με το τίμιο Αίμα του μας εξαγόρασε από την καταδίκη της αμαρτίας και μας παρέδωσε στο Θεό αγίους και άμωμους και άξιους της βασιλείας του.

Το ότι ο Κύριος είναι ι αιώνιος Αρχιερέας μας το προεικόνιζαν οι αρχιερείς της Π. Διαθήκης, ρητώς ακόμη το έλεγε στους Ψαλμούς του ο Δαβίδ· «Συ ιερεύς εις τον αιώνα κατά την τάξιν Μελχισεδέκ» (Ψαλμ. ρθ’ 4). Το λέει και ο απόστολος Παύλος στην προς Εβραίους επιστολή του (δ’ 14)· «Αδελφοί, έχοντες αρχιερέα μέγαν διεληλυθότα τους ουρανούς, Ιησούν τον Υιόν του Θεού, κρατώμεν της ομολογίας», διότι «Χριστός παραγενόμενος αρχιερεύς των μελλόντων αγαθών διά της μείζονος και τελειοτέρας σκηνής, ου χειροποιήτου… ουδέ δι’ αίματος τράγων και μόσχων, διά δε του ιδίου αίματοςεισήλθεν εφάπαξ εις τα Άγια, αιωνίαν λύτρωσιν ευράμενος». Επομένως «έχομεν αρχιερέα, ός εκάθισεν εν δεξιά του θρόνου της μεγαλωσύνης εν τοις ουρανοίς, των Αγίων λειτουργός και της σκηνής της αληθινής, ήν έπηξεν ο Κύριος, και ουκ άνθρωπος» (Εβρ. η’ 1,2 και θ’ 11,12). Και η σκηνή αυτή είναι η πανάγια ζωή του, την οποία θυσία άμωμη και αγία πρόσφερε προς τον Πατέρα για χάρη μας. Έτσι καλείται ο Χριστός «ιλασμός περί των αμαρτιών ημών» και «ιλαστήριον θύμα», «ο Αμνός ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου», και το Αίμα του «λύτρον» που προσφέρθηκε «αντί πολλών». Και όπως ο ίδιος έλεγε, όταν παρέδιδε κατά τον Μυστικό Δείπνο το μυστήριο της θείας Ευχαριστίας· «Τούτο εστι το αίμα μου το της Καινής Διαθήκης το περί πολλών εκχυνόμενων εις άφεσιν αμαρτιών» (Ματθ. κστ’ 28).

Από τους αγίους Πατέρες πάλι, οι οποίοι παρουσιάζουν τη θυσία του Χριστού εξιλαστήρια για τις αμαρτίες μας, αναφέρουμε το Μέγα Αθανάσιο, ο οποίος λέει, ότι ο Κύριος «υπέρ πάντων την θυσίαν ανέφερεν αντί πάντων τον εαυτού ναόν εις θάνατον παραδούς». «Άρτι δε ο Λόγος εις εαυτόν εδέξατο το κρίμα και τω σώματι παθών υπέρ πάντων σωτηρίαν τοις πάσι εχαρίσατο». Και η θυσία αυτή μας χάρισε άπειρα, απείρου αξίας αγαθά. Είπαμε πρώτο την άφεση των αμαρτιών. Έπειτα τη συμφιλίωση με τον Πατέρα, αφού «εχθροί όντες κατηλλάγημεν τω Θεώ διά του θανάτου του Υιού αυτού» (Ρωμ. ε’ 10). Και συνέχεια την ειρήνη, τη χαρά, τη βασιλεία των ουρανών, την αιώνια ζωή και μακαριότητα. Κάλυψε όλες τις αμαρτίες μας η θυσία του Χριστού μας και μας χάρισε πολύ περισσότερα δώρα και χαρίσματα, όπως λέει και ο άγιος Κύριλλος ο Ιεροσολύμων και ο ιερός Χρυσόστομος· «Ου τοσαύτη ήν των αμαρτωλών η ανομία, όση του υπεραποθνήσκοντος η δικαιοσύνη· ου τοσούτον ημάρτομεν, όσον εδικαιοπράγησεν ο την ψυχήν υπέρ ημών τεθεικώς» (Ο Κύριλλος). Δεν ήταν τόσο μεγάλη η ανομία των αμαρτωλών ανθρώπων, όση ήταν η αρετή και αγιότητα και αξία εκείνου που πέθανε για τους αμαρτωλούς. Δεν αμαρτήσαμε τόσο πολύ εμείς, όσο υπήκοος και άγιος φάνηκε προς το Θεό ο Χριστός, που θυσίασε τη ζωή του για χάρη μας. Και ο Χρυσόστομος· «πολλώ πλείονα ών οφείλομεν κατέβαλεν ο Χριστός, και τοσούτω πλείονα, όσω προς ρανίδα μικράν πέλαγος άπειρον». Πολύ περισσότερα από όσα χρωστούσαμε εμείς κατέβαλε ο Χριστός, και τόσο πιο πολλά, όσο είναι μια σταγόνα μικρή μπροστά σε ένα απέραντο πέλαγος.

(3) Το βασιλικό αξίωμα του Κυρίου η Αγία Γραφή το εξαίρει, όταν παρουσιάζει τον Αρχάγγελο Γαβριήλ να λέει προς την Παρθένο της Ναζαρέτ κατά τον Ευαγγελισμό της, ότι εκείνος ο οποίος θα γεννηθεί από αυτή «έσται μέγας και υιός υψίστου κληθήσεται, και δώσει αυτώ Κύριος ο Θεός τον θρόνον Δαυΐδ του πατρός αυτού, και βασιλεύσει επί τον οίκον Ιακώβ εις του αιώνας, και της βασιλείας αυτού ουκ έσται τέλος» (Λουκ. α’ 32-33). Και οι Μάγοι, όταν έφθασαν στα Ιεροσόλυμα κατά τον καιρό της γέννησης του Ιησού, ρωτούσαν «πού εστιν ο τεχθείς βασιλεύς των Ιουδαίων» (Ματθ. β’ 2), ομολογώντας αυτόν βασιλιά. Αλλά και το ψαλμικό χωρίο· «είπεν ο Κύριος τω Κυρίω μου· κάθου εκ δεξιών μου, έως αν θω τους εχθρούς σου υποπόδιον των ποδών σου» (Ψαλμ. ρθ’ 1), βασιλιά το Μεσσία χαρακτηρίζει με ασύγκριτη βασιλική εξουσία. Παρομοίως και σε πολλά άλλα μέρη η Γραφή βασιλιά τον ονομάζει, και η Αποκάλυψη ως βασιλιά τον παρουσιάζει, ο οποίος τελικώς θα θριαμβεύσει και θα συντρίψει όλους τους εχθρούς του. Είναι ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων. Το όνομά του είναι «βασιλεύς βασιλέων και κύριος κυρίων» (Αποκ. ιζ’ 14 και ιθ’ 16). Τέλος το χωρίο της προς Φιλιπ. β’ 9-11, ότι ο Θεός μετά την μέχρι του σταυρικού θανάτου ταπείνωση και υπακοή του Χριστού «αυτόν υπερύψωσε και εχαρίσατο αυτώ όνομα το υπέρ παν όνομα, ίνα εν τω ονόματι Ιησού παν γόνυ κάμψει επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων, και πάσα γλώσσα εξομολογήσηται ότι Κύριος Ιησούς Χριστός εις δόξαν Θεού Πατρός», μπορεί να κλείσει και το θέμα για το βασιλικό αξίωμα του Κυρίου Ιησού Χριστού.

 

Επιμέλεια

Στέργιος Κουπτσίδης

Θεολόγος

2. ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΧΡΙΣΜΑΤΟΣ

Μύρο 2

Προετοιμασία – παρασκευή Αγίου Μύρου

α.   Το νόημα του Μυστηρίου.

     Η αναγέννηση που χαρίζει το άγιο Βάπτισμα στον άνθρωπο είναι πλήρης και τέλεια. Ωστόσο ο νεοφώτιστος είναι «νήπιος εν Χριστώ» και έχει ανάγκη από τη φωτεινή και ζωογόνο ατμόσφαιρα του Αγίου Πνεύματος, για να αναπνέει και να ζει τη νέα πνευματική ζωή και να καρποφορεί «τον καρπόν του Πνεύματος», με την ειδική και ποικίλη Χάρη που παρέχει ως «σφραγίς δωρεάς» Του με το άγιο Πνεύμα. 

 

β.   Η σύσταση του Μυστηρίου.

     Οι Άγιοι Απόστολοι δεν μας διέσωσαν στην Κ.Δ. ρητή μαρτυρία του Κυρίου που να «ονομάζει» και να «παραδίδει» το Μυστήριο του Χρίσματος. Μας διέσωσαν όμως και μας παρέδωσαν την πράξη, το ίδιο το Μυστήριο, και μιλούν γι αυτό καθαρά σαν ιδιαίτερο Μυστήριο απ’ το Βάφτισμα. Επειδή η προσωπική μετάβαση των Αποστόλων, από τόπο σε τόπο, δεν ήταν δυνατή και εύκολή πάντοτε, καθιέρωσαν να μεταδίδεται το Άγιο Πνεύμα με το άγιο Μύρο, που αυτοί και έπειτα οι Επίσκοποι ευλογούσαν, ώστε να το χρησιμοποιούν και οι Ιερείς και να «σφραγίζουν» με αυτό τους πιστούς: «….πιστεύσαντες εσφραγίσθητε τω Πνεύματι της επαγγελίας τω Αγίω, ός εστιν αρραβών της κληρονομίας ημών, εις απολύτρωσιν…» ( Εφ. 1, 13-14 )

γ.   Τα αισθητά σημεία του Μυστηρίου.

     Τα αισθητά σημεία του Μυστηρίου του Χρίσματος είναι τέσσερα:

  1. Το ά γ ι ο Μ ύ ρ ο – μίγμα λαδιού και σαράντα αρωμάτων, που δηλώνουν «αισθητά» τα ποικίλα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος.
  2. Η ε υ χ ή  να χαρίσει ο Θεός στο βαφτισμένο «την σφραγίδα της δωρεάς του Αγίου και παντοδυνάμου και προσκυνητού Πνεύματος».
  3. Η χ ρ ί σ η  των  κ υ ρ ί ω ν   μ ε ρ ώ ν  του  σ ώ μ α τ ο ς*.
  4. Τα λόγια του Ιερέα «Σφραγίς δωρεάς Πνεύματος Αγίου, Αμήν», που συνοδεύουν τη χρίση κάθε μέρους του σώματος.

Έτσι με το άγιο Χρίσμα γινόμαστε μέτοχοι και κληρονόμοι των τριών αξιωμάτων του Κυρίου (Το Προφητικό – Το Αρχιερατικό – Το Βασιλικό), αφού και οι πιστοί με το Άγιο Πνεύμα λαμβάνουν ποικίλα χαρίσματα.

δ) Το Άγιο Μύρο

     Το Άγιο Μύρο συμβολίζει την «ευωδία της Αγιοσύνης του Αγ. Πνεύματος» και την «ευωδία» του Χριστού.
Το Άγιο Μύρο έχει ως πρώτη ύλη του το λάδι. Παρασκευάζεται την Μεγάλη Πέμπτη – όταν χρειάζεται, συνήθως κάθε 10 χρόνια περίπου – στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, στην Κωνσταντινούπολη. Από εκεί το παραλαμβάνουν όλες οι Ορθόδοξες Εκκλησίες. 
Τα πολλά αρώματα συμβολίζουν την ποικιλία των χαρισμάτων που χορηγεί στον χριόμενο πιστό το Άγιο Πνεύμα.
Εκτός από το μυστήριο του Χρίσματος, το Άγιο Μύρο χρησιμοποιείται στα εγκαίνια των ναών.  Ο επίσκοπος τότε χρίει την Αγία Τράπεζα, τους τέσσερις τοίχους του ναού και τα ιερά σκεύη.

ε) Η Χάρη του Μυστηρίου   

     Η χάρη του Χρίσματος είναι τα ποικίλα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος ( Γαλ. ε’, 22-23 καί Α’ Κορ. ιβ’4 καί 8-11 ), τα οποία λαμβάνουν όλοι ανεξαιρέτως οι βαπτισμένοι. Εάν τα διατηρούν ή εάν τα αυξάνουν, με τη δύναμη πάλι του Αγίου Πνεύματος, είναι ένα μεγάλο θέμα πού συνδέεται και με την προαίρεση του καθενός. Τα χαρίσματα γίνονται ενεργά με τη μετάνοια, την εξομολόγηση και τη θεία Κοινωνία.                                                                                               

 Σημείωση *

     Κατά τη χρίση-αλοιφή του βαφτιζόμενου με το έλαιο – όχι Χρίσμα – πριν απ’ την τριπλή κατάδυση ο Ιερέας χρίοντας τον επίσης λέγει για κάθε μέρος του σώματος:

  1. για το ρώθωνα: «Εις οσμήν ευωδίας»
  2. για το στήθος: «Εις ίασιν ψυχής και σώματος»
  3. για το στόμα:    «Το στόμα μου λαλήσει σοφίαν»
  4. για τα αυτιά: «Εις ακοήν πίστεως»
  5. για τα γόνατα: «Του πορεύεσθαι τα διαβήματά Σου»
  6. για τα πέλματα: «Του πατείν επάνω όφεων και σκορπιών και επι πάσαν την δύναμιν του εχθρου»
  7. για τα χέρια: «Αι χείρες Σου εποίησάν με και έπλασάν με»
  8. για την πλάτη: «΄Οστις θέλει οπίσω μου ελθείν απαρνησάσθω εαυτόν και αράτω τον σταυρόν αυτού και ακολουθείτω μοι».

      Τον «προχρίει» με το έλαιο, για να γίνει ικανός να δεχθεί την «σφραγίδα της δωρεάς του Αγίου Πνεύματος», ώστε να τα πραγματοποιήσει. Αυτή τη σπουδαιότητα έχουν τα αισθητά σημεία!

                                       Άγιο Μύρο

Το Άγιο Μύρο

         Την Αγία και Μεγάλη Πέμπτη η Ακολουθία του Όρθρου τελείται στο Πατριαρχικό Παρεκκλήσιο. Εδώ προσέρχονται οι ορισθέντες Πρεσβύτεροι και Διάκονοι και λαμβάνουν « καιρό » από τον Πατριάρχη. Αμέσως αρχίζει η αμφίεση του Πατριάρχου μέσα στο Παρεκκλήσιο και των Αρχιερέων σε μία Πατριαρχική Αίθουσα, οι δε Πατριαρχικοί Χοροί ψάλλουν το « Άνωθεν οι Προφήται…»                                                                                                                                                                     Μετά την αμφίεση γίνεται η κάθοδος στον Πατριαρχικό Ναό «ηχούντων των ΚωδΠροπορεύεται ο Τίμιος Σταυρός μετά των «Εξαπτερύγων». Έπονται οι Πατριαρχικοί Χοροί, που ψάλλουν τα ακόλουθα στιχηρά: «Πάντα χορηγεί το Πνεύμα το Άγιον…», «Εν τοις Προφήταις ανήγγειλας ημίν…», «Εν ταις αυλαίς Σου υμνήσω Σε…» και «Εν ταις αυλαίς Σου Κύριε, οι πιστοί, το γόνυ της ψυχής και του σώματος υποκλίναντες…».                                                                                                     Ακολουθεί ο Μέγας Πριμικήριος με το «Διβάμβουλον». Στη συνέχεια δύο Διάκονοι με τα «διακονικά εξαπτέρυγα» και 24 Αρχιμανδρίτες και Ιερομόναχοι κρατούντες τα δώδεκα μεγάλα αργυρά δοχεία με το Μύρο καθώς και οι Αρχιδιάκονοι των Ι. Μητροπόλεων Χαλκηδόνος, Δέρκων και Πριγκηποννήσων κρατούντες θυμιατήρια και «δικηροτρίκηρα». Έπονται οι Συνοδικοί Αρχιερείς καθώς και οι Αρχιερείς εκπρόσωποι Πατριαρχείων και Αυτοκέφαλων Εκκλησιών σε δύο σειρές που κρατούν τα μικρά αργυρά δοχεία. Ο πρώτος στην ιεραρχία Μητροπολίτης, του Οικουμενικού Θρόνου, κρατάει αλαβάστρινο δοχείο, που περιέχει προηγιασμένο Άγιο Μύρο, ο δε δεύτερος αλαβάστρινο δοχείο με Μύρο, που δεν έχει αγιασθεί. Αμέσως μετά ακολουθεί ο Πατριάρχης, που κρατάει τη μικρή Μυροθήκη και συνοδεύεται από τον Μέγα Πρωτοσύγκελλο, τον Αρχιγραμματέα της Ιεράς Συνόδου και τους 4 Πατριαρχικούς Διακόνους ενδεδυμένους την πλήρη διακονική τους στολή και κρατούντες «δικηροτρίκηρα».         Όταν η Ιερά Πομπή εισέλθει στον Πατριαρχικό Ναό, οι μεν Πρεσβύτεροι τοποθετούν τα μεγάλα αργυρά δοχεία έξω του Ιερού Βήματος μπροστά στο «Τέμπλο» δεξιά και αριστερά της «Ωραίας Πύλης», οι δε Αρχιερείς εισέρχονται στο Ιερό Βήμα μαζί με τον Πατριάρχη και αφού εναποθέσουν τα μικρά δοχεία πίσω από την Αγία Τράπεζα και τα δύο αλαβάστρινα στην Αγία Πρόθεση εξέρχονται στο Σωλέα  και καταλαμβάνουν οι Αρχιερείς τις θέσεις τους ο δε Πατριάρχης αφού ευλογήσει το λαό ανέρχεται στο Θρόνο, διαβάζει τον «Προοιμιακόν» και αρχίζει η Θεία Λειτουργία.                                                                                                       Ο Οικουμενικός Πατριάρχης, μετά τη Μεγάλη Είσοδο, τοποθετεί πάνω στην Αγία Τράπεζα και πάνω στο «αντιμήνσιον» το αλαβάστρινο δοχείο του αγιασμένου Μύρου δεξιά και του μη αγιασμένου Μύρου αριστερά. Οι δε Ιερείς τοποθετούν τα δοχεία γύρω από την Αγία Τράπεζα. Ακολουθεί η υποδοχή των Τιμίων Δώρων, που τοποθετούνται μεταξύ των δύο αλαβάστρινων δοχείων.Μετά από το «Και έσται τα ελέη του Μεγάλου Θεού…», ο Πατριάρχης αποκαλύπτει «το πλήρες Μύρου μήπω αγιασθέντος αλάβαστρον», το ευλογεί τρις λέγων «Εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Αμήν». Στη συνέχεια, ενώ ψάλλουν οι Αρχιερείς το «Ευλογητός ει Χριστέ…», «Ότε καταβάς…» και το «Πάντα χορηγεί…», καθαγιάζει ο Πατριάρχης τρεις φορές τα δοχεία, επικαλούμενος πρώτα «Η Χάρις του Ανάρχου Πατρός είη καθαγιάζουσα τόδε το Άγιον Μύρον», δεύτερο «Η Χάρις του Υιού και Λόγου του Θεού είη μετά σού, Μύρον Άγιον» και τρίτο «Η Χάρις του Παναγίου και Τελεταρχικού Πνεύματος είη μετά σού, Μύρον Άγιον» Αμέσως μετά ο Πατριάρχης και οι Αρχιερείς «κλίνοντες τα γόνατα» διαβάζουν μυστικώς ευχή, όταν την ίδια στιγμή κλήρος και εκκλησίασμα γονατιστοί προσεύχονται ψάλλοντες το «Κύριε ελέησον». Μετά τη συμπλήρωση της ευχής ο Πατριάρχης εύχεται και ευλογεί το εκκλησίασμα με το «Ειρήνη πάσι» και αφού ο Μέγας Αρχιδιάκονος εκφωνεί το «Τας κεφαλάς ημών τω Κυρίω κλίνωμεν», ο Πατριάρχης εκφωνεί την παρακάτω ευχή, ενώ οι Αρχιερείς ψάλλουν το «Κύριε ελέησον»: «Σοι τω Θεώ των όλων και Βασιλεί, τον αυχένα της καρδίας ευχαριστούντες εκλίναμεν, ανθ’ ων ουκ αξίους όντας ημάς διακόνους γενέσθαι του Θείου Σου τούτου Μυστηρίου κατηξίωσας, και τον έλεον κηρύττομεν, ον εφ’ ημάς πλουσίως εξέχεας. Συ γαρ υπάρχεις προσκυνητός και δεδοξασμένος, και Σοι την δόξαν αναπέμπομεν, … Αμήν.

Μύρο 3 - 2012 επί Πατριαρχίας Βαρθολομαίου

Άγιο Μύρο 2012.                                              Επί Πατριαρχίας Βαρθολομαίου.

       Μετά την ευχή ο Πατριάρχης ευλογεί και καλύπτει τα δοχεία και με το «τρικέρι» ευλογεί το Λαό. Ακολουθεί το «Πάντων των Αγίων μνημονεύσαντες…» και η Θεία Λειτουργία ολοκληρώνεται με το «Είη το όνομα Κυρίου…».  Μετά το τέλος της Θείας Λειτουργίας, με την ίδια διάταξη της εισόδου, η πομπή εξέρχεται από τον Ιερό Ναό, με τους Πατριαρχικούς Χορούς να ψάλλουν το «Εξηρεύξατο η καρδία μου λόγον αγαθόν», και κατευθύνονται όλοι μαζί στο δροσερό, λίγο αεριζόμενο και προστατευόμενο από έντονες ηλιακές ακτίνες «Μυροφυλάκιον», όπου «διαρκώς καίει λυχνία», και όπου θα εναποτεθεί το Ἀγιο Μύρο για φύλαξη, μέχρις ότου εξαντληθεί το απόθεμα, οπότε και θα αρχίσει η προετοιμασία της νέας παρασκευής. Εδώ ο Πατριάρχης θα κάνει την «Απόλυσιν» της Θείας Λειτουργίας και του καθαγιασμού του Αγίου Μύρου.

Το Άγιο Μύρο παρασκευάσθηκε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο :

1.-Το 1208 επί Πατριαρχίας Μιχαήλ του Δ΄ (στη Νίκαια)

2.-Το 1705 επί Πατριαρχίας Γαβριήλ του Γ΄

3.-Το 1759 επί Πατριαρχίας Σεραφείμ του Β΄

4.-Το 1833 επί Πατριαρχίας Κωνστάντιου του Α΄

5.-Το 1856 επί Πατριαρχίας Κύριλλου του Ζ΄

6.-Το 1865 επί Πατριαρχίας Σωφρόνιου του Γ΄

7.-Το 1879 επί Πατριαρχίας Ιωακείμ του Γ΄

8.-Το 1890 επί Πατριαρχίας Διονύσιου του Ε΄

     9.-Το 1903 επί Πατριαρχίας Ιωακείμ του Γ΄

10.- Το 1912 επί Πατριαρχίας Ιωακείμ του Γ΄

11.- Το 1928 επί Πατριαρχίας Βασίλειου του Γ΄

12.- Το 1939 επί Πατριαρχίας Βενιαμίν

13.- Το 1951 επί Πατριαρχίας Αθηναγόρα

14.- Το 1960 επί Πατριαρχίας Αθηναγόρα

15.- Το 1973 επί Πατριαρχίας Δημητρίου

16.- Το 1983 επί Πατριαρχίας Δημητρίου

17.- Το 1992 επί Πατριαρχίας Βαρθολομαίου

18.- Το 2002 επί Πατριαρχίας Βαρθολομαίου

19.- Το 2012 επί Πατριαρχίας Βαρθολομαίου

«Κατάλογος των ειδών των αρωμάτων εξ’ ων συντίθεται το Άγιον Μύρον»

  1. Άκορος ή κάλαμος ευώδης  ( Acorus calamus )
  2. Άμμωμον ( Primevére )
  3. Ανθόνερο ( Eau de fleurs )
  4. Αριστολόχια μακρά ( Aristoloche longue )
  5. Ασαρον άγριο  ( Nard sauvage, Asarum europaeum, Asarabacca, Άγρια  πιπερόριζα )
  6.   Βάκχαρις  ή Κρόκος ( Safran )
  7. Βάλανος μυριψική ( Glans unguentarıa )
  8. Έλαιον καθαρόν  ( Huile pure d’ olive )
  9. Ελένιον  ( Inula Helenium )
  10. Εχινάνθη ( Jonc odorant )
  11. Ζαρνάβας ( Zerneb )
  12. Ζιγγίβερις ή Ζιντζιβέρ λευκή, Τζίντζερ ή Πιπερόριζα ( Gingiber officinale )
  13. Ίρις Φλωρεντιανή ( Iris de Florence )
  14. Καρδάμωμον μικρόν ( Petit Cardamome )
  15. Καρποβάλσαμο ή κουβέβι( Fruit du baumier )
  16. Κάρυα αρωματικά ( Noix de muscades )
  17. Κρυόφυλλα ή γαρύφαλλον( Girofle )
  18. Κασσία μέλαινα ( Cassia nigra, Casse noire )
  19. Κιννάμωμον ( Cinnamomum )
  20. Κόμμι ευώδες ή Μετζουβί( Benzoin amygdaloide )
  21. Κύπεριςή ἐλαιον Κύπερις ( Cyperus rotundus )
  22. Λάδανος καθαρά ( Cistus creticus, Labdanum, Ladanum pur)
  23. Λίβανος λευκός ( Libanos blanc )
  24. Μάκερος Ολλάνδας( Maceris, Macis )
  25. Μαστίχη καθαρή ( Mastic pur )
  26. Μυροβάλανον καθαρόν ( Myrobalan pure )
  27. Μυρσινόκοκα  ( Baies de myrte )
  28. Νάρδος Κελτική ( Nardus Celtica ή Valeriana, Valeriane Celtique )
  29. Ξυλαλόη Μαβέρτης ( Aloes de Barbades )
  30. Ξυλοβάλσαμο ( Bois de baumier )
  31. Ξυλοκασσία ή Αγγελική Βοημίας( Angelıque du Boheme )
  32. Οίνος στίφων μέλας ( Vin rouge astringent )
  33. Πεπέρι μακρόν ( Piper longum, Poivre long )
  34. Πέπερις ( Poivre noir )
  35. Ρετσίνη λευκή καθαρή ( Poix blanche pure )
  36. Ροδόνερο (Eau de roses )
  37. Σάμψυχος ή Μαντζουράνα ( Origana Mejorana ή Marjolaine)
  38. Σμύρνα καθαρά ( Myrrhe pur )
  39. Στάχυς ή Στάχος Ινδικού Νάρδουή Ναρδοστάχυς ( Nard Indien )
  40. Στύραξ υγρά ( Styrax liquid )
  41. Τερέβινθος Βενετική ( Terebintine de Venise )
  42. Τύλλις ( Fenugrec ) και
  43. Φύλλον Ινδικόν ( Malabathrum )

 

Ύλικά που εγχέονται είς το Μύρο μετά την έψηση:

  1. Άμπαρι ( Ambrevraı )
  2. Βαλσαμον Μέκκας ήτοι Βαλσαμέλαιον ( Baume de la Mecque )
  3. Έλαιον δάφνης  ( Huile de laurier )
  4. Έλαιον δενδρολιβάνου  ( Huile de rosmarin)
  5. Έλαιον καρποβαλσάμου  ( Huile de carpobalsamon )
  6. Έλαιον καρυοφύλλων  ( Huile de giroflee )
  7. Έλαιον κιναμώμου  σεϊλάνικον ( Huile de cinnamome de Ceylan )
  8. Έλαιον κίτρου  ( Huile de citron )
  9. Ελαιον μάκερις  ( Huile de musc )
  10. Έλαιον νάρδου ή λεβάντας ( Huile de nard )
  11. Έλαιον σαμψύχου  ( Huile de marjolaine      
  12. Μοσχοκαρυέλαιον  Ολλάνδας πηκτόν ή Κάρτον ( Huile de noix du muscades  epaisse )
  13. Μόσχος Ινδικός  ( Musc tonkin ) και
  14. Ροδέλαιο ή έλαιον τριανταφύλλου ( Huile de roses )

Βιβλιογραφία :

 1.-ΜανουήλΓεδεών, ΕορτολόγιοΚωνσταντινουπολίτουπροσκυνητή, Κωνσταντινούπολις 1905.

2.- Τυπογραφείο Οικουμενικού Πατριαρχείου, Ακολουθία της του Αγίου Μύρου Κατασκευής και Ευλογίας, Κωνσταντινούπολις 1890-1912-1960.

3.- Παύλου Μενεβίσογλου, Μητροπολίτης Σουηδίας, Το Άγιον Μύρον εν τη Ορθοδόξω  Ανατολική Εκκλησία, Θεσσαλονίκη 1983.

4.-  Οικουμενικό Πατριαρχείο, Ο Καθαγιασμός του Αγίου Μύρου, Αθήναι 1983.

5.- Αθανασίου Αρβανίτη, Άρχοντος Μ. Δικαιοφύλακος, Ο Καθαγιασμός του Αγίου Μύρου εις το Οικουμενικόν Πατριαρχείον το 1983,Αθήνα 1983.

6.-  Παύλου Μενεβίσογλου, Μητροπολίτης Σουηδίας, Μελετήματα περί του Αγίου Μύρου, Αθήνα 2000.

7.- Ιωσήφ Κωνσταντινίδη – Δημητρίου Παλαβίδη, Το Άγιο Μύρο στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Επιστήμη και Θρησκευτική παράδοση, Παρασκευή-Έψηση-Καθαγίαση. Αθήνα 2000.

8.-  Οικουμενικόν Πατριαρχείον, Το Άγιον Μύρον εν τη Ορθοδόξω Εκκλησία, Αθήνα 2002.

9.-  Οικουμενικό Πατριαρχείο, «Καθαγιασμός του Αγίου Μύρου», Ορθοδοξία, Θ΄, Β΄, 2002, 224-240.

 

Επιμέλεια

Στέργιος Κουπτσίδης

Θεολόγος

 

 

 

ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Ιερή Μονή Ζωγράφου - Άγιο ΌροςΙερή Μονή Ζωγράφου – Άγιο Όρο

α) Το νόημα των Μυστηρίων γενικά.

     Σ’ όλους είναι γνωστός ο τρόπος με τον οποίο οι κηπουροί και οι γεωπόνοι «ημερεύουν»  τα δένδρα, το «μπόλιασμα» δηλαδή, ο «εμβολιασμός» ή «εγκεντρισμός». Στον άγριο κορμό ή βλαστό «εμβάλλεται» ή «εγκεντρίζεται» το ήμερο «μπόλι», που ενώνεται και «συμφύεται», με το άγριο δένδρο, για να εξημερωθεί και να αποδίδει καρπούς, αν ήταν εντελώς άκαρπο, ή να αποδίδει καρπούς καλούς και πολλούς, αν η «ράτσα» του δεν ήταν καλή.

     Όπως όμως έχουμε πει και η δική μας φύση εξαγριώθηκε από την αμαρτία, έγινε άγονη για τον καρπό του αγαθού, έγινε «ακανθοφόρος» όπως τα άγρια δένδρα. Για την «ημέρωσή» της ακριβώς βλάστησε ο Θεάνθρωπος. Έγινε «βλαστός» ορατός και αισθητός, επειδή τα άγρια δένδρα ήταν αισθητά, για να γίνει η εξημέρωσή τους αισθητή, να μεταδώσει στην ανθρώπινη φύση τη Θεία Χάρη, το Θείο «χυμό» με τρόπο αισθητό.

     Αυτό λοιπόν το εξημερωτικό και αναγεννητικό έργο ο Θεάνθρωπος Κύριος  ό ρ ι σ ε  και π α ρ έ δ ω σ ε  στους Αγίους Του Αποστόλους να συνεχίσουν με τα ιερά Μυστήρια, επτά στον αριθμό και με ορισμένο αισθητό τρόπο, με ειδική δηλαδή ιεροτελεστία.

  1. Το Μυστήριο της Βάφτισης.
  2. Το Μυστήριο του Χρίσματος.
  3. Το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας.
  4. Το Μυστήριο της Μετάνοιας.
  5. Το Μυστήριο της Ιεροσύνης.
  6. Το Μυστήριο του Γάμου.
  7. Το Μυστήριο του αγίου Ευχέλαιου.

β) Η έννοια και η αναγκαιότητα των Μυστηρίων

     Τα ιερά Μυστήρια λοιπόν είναι θεοσύστατες τελετές της Εκκλησίας, που μεταδίδουν στα μέλη της με αισθητά σημεία την αόρατη καθαρτική και αγιαστική Θεία Χάρη.

     Γι αυτό και κανείς δεν μπορεί να γίνει και να είναι μέλος της Εκκλησία και άρα να πάρει και να παίρνει τη Θεία και σωστική Χάρη παρά μόνο με τα Θεία Μυστήρια, που είναι οι μόνοι αγωγοί της.

     Και τα επτά Μυστήρια μεταδίδουν όλη τη μία Θεία Χάρη, αλλά το καθένα σαν ειδική και αναντικατάστατη ενέργεια και για αυτό είναι αναγκαία για την σωτηρία μας, πλην όχι όλα υποχρεωτικά. Υποχρεωτικά είναι τα Μυστήρια του Βαφτίσματος, του Χρίσματος, της Θείας Ευχαριστίας και της Μετάνοιας.

Τα υπόλοιπα τρία, της Ιεροσύνης, του Γάμου, και του Ευχελαίου είναι προαιρετικά.

     Η Εκκλησία μας ονόμασε τις θεοσύστατες αυτές τελετές «μυστήρια»*για δύο λόγους. Πρώτα γιατί « έτερα ορωμεν και έτερα πιστεύομεν» ( Αγ. Ιωάν. Χρυσ. Ομιλ. Ζ΄στην Α΄Κορ. ) δηλαδή η Θεία Χάρη που μεταδίδουν είναι πραγματική, αλλά αόρατη. Και έπειτα γιατί στην αρχαία Εκκλησία δεν επιτρέπονταν πλην από τους πιστούς να τα παρακολουθούν οι άπιστοι, ακόμη και οι κατηχούμενοι, πριν  βαφτιστούν. Γίνονταν λοιπόν «μυστικά» και για να τα λάβει ο πιστός, έπρεπε πριν να κατηχηθεί, να «μυηθεί» σ’ αυτά.

Επιμέλεια

Στέργιος Κουπτσίδης

Θεολόγος

1. ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΒΑΦΤΙΣΜΑΤΟΣ

Βάφτιση του Ιησού στον Ιορδάνη

α.  Το νόημα του Μυστηρίου

     Η λέξη βάφτιση (απ’ το βαφτίζω = βυθίζω εντελώς στο νερό) σημαίνει τη βύθιση ενός αντικειμένου ολόκληρου μέσα στο νερό. Όταν όμως πρόκειται για έμψυχο όν, όπως ο άνθρωπος, η βύθιση αυτή φέρνει τον π ν ι γ μ ό, το θ ά ν α τ ο, εκτός αν σπεύσει κάποιος «ναυαγοσώστης» και σώσει τον βυθισμένο πριν πνιγεί.

     Ο συμβολισμός, το αισθητό σημείο όπως θα δούμε, είναι πραγματικός. Τον βυθισμένο άνθρωπο στην «άβυσσο» (= σκοτεινό βάθος θάλασσας), τη «φωλιά» του δράκοντα – Διάβολου, κατήλθε και έσωσε ο Θεάνθρωπος, ανασύροντας αναστημένος ο Ίδιος αναστημένο και το πλάσμα Του. Εξάλλου του έδωσε τέτοια δύναμη πλέον, ώστε να μην κινδυνεύει να πάθει το ίδιο, όσο μένει στο Σώμα Του.

     Αυτό είναι το νόημα, αληθινό και πραγματικό, του Μυστηρίου: η σωτηρία μας απ’ το θάνατο της αμαρτίας με το Σταυρικό Θάνατο και την Ανάσταση του Κυρίου. Και ακριβώς, γιατί Εκείνος μας έσωσε, γι αυτό και η προσωπική μας σωτηρία γίνεται με τη συμμετοχή μας στο Θάνατο-τριήμερη Ταφή και την Ανάστασή Του ( τριπλή κατάδυση και ανάδυση). Μετά το βάφτισμα-θάνατο ακολουθεί η ανάδυση-ανάσταση, η γέννηση, η καινή ζωή.

 

β.   Η σύσταση του Μυστηρίου.

     Εκτός των πολλών προεικονίσεων στην Π.Δ. (κυρίως Κατακλυσμός του Νώε, διάβαση Ερυθράς Θάλασσας κλπ) και στην Κ.Δ. (βάφτιση Προδρόμου, βάφτιση του Κυρίου), ο Κύριος συνομιλώντας με τον βουλευτή Νικόδημο του είπε: «Εάν μη τις γεννηθή εξ ύδατος και Πνεύματος, ου δύναται εισελθείν εις την βασιλείαν του Θεού» (Ιωαν. 3,5). Η τελική όμως και σαφής ίδρυση και παράδοση του Μυστηρίου στους Αποστόλους Του έγινε πριν από την Ανάληψή, όταν τους είπε: Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος» (Ματθ. 8,19). Ο Ίδιος ο Κύριος μίλησε και για την αναγκαιότητα του Βαφτίσματος με το παραπάνω «ο πιστεύσας και βαπτισθείς σωθήσεται, ο δε ο δε απιστήσας κατακριθήσεται» (Μαρκ. 16,16).

 

γ.   Προετοιμασία για τη βάφτιση.

    Με το Βάφτισμα από τους Άγιους Απόστολους είχε συνδεθεί ως προετοιμασία του  τ ο  κ ή ρ υ γ μ α,  η  κ α τ ή χ η σ η,  και   η  ο μ ο λ ο γ ί α   τ η ς  π ί σ τ η ς στο Θεό, έπειτα από απάρνηση φυσικά του Διάβολου. Η προετοιμασία αυτή γινόταν ολόκληρη περίοδο, την περίοδο κυρίως της Μ Τεσσαρακοστής ( περίοδος μετάνοιας), και βαφτίζονταν το απόγευμα του Μ. Σαββάτου, ώστε με τη Θ. Κοινωνία στη Λειτουργία της Αναστάσεως να ενωθούν με τον Αναστάντα και να ζήσουν την «καινήν ζωήν» (Διακαινήσιμη Εβδομάδα).

     Όταν όμως με την εξάπλωση της Εκκλησία άρχισε να επικρατεί ο Νηπιοβαφτισμός, η προετοιμασία αυτή περιορίστηκε στην ειδική τελετή πριν απ’ το Βάφτισμα, κατά την οποία γίνεται «ο εξορκισμός» του Διαβόλου, η αποδίωξή του δηλαδή με ειδικές Ευχές του Ιερέα, αφού τον απαρνηθεί ο πιστός – τώρα ο ανάδοχος – με τη ρητή διαβεβαίωση: «αποτάσσομαι τω Σατανά…» και τον «εμπτύει»  στραμμένος προς την δύση, το σκοτεινό βασίλειό του.

     Η τελετή αυτή πριν απ’ τη Βάφτισμα με το βαθύ νόημά της υποχρεώνει τον ανάδοχο, που «αναδέχεται» ( = αναλαμβάνει) να κατηχήσει αυτός τον «αναδεκτό» του, το νήπιο, να εκπληρώσει αυτό το έργο. Είναι όμως λυπηρό ότι πολλοί ανάδοχοι δεν το κάνουν! Η ευθύνη της κατήχησης γι αυτό βαρύνει κυρίως τους γονείς, που πρέπει να φροντίζουν τα παιδιά τους να γίνουν συνειδητοί πιστοί.

     Ο  Ν η π ι ο β α φ τ ι σ μ ό ς σαν θεσμός είναι ευλογία και τιμή για τα παιδιά, ώστε να μη στερούνται  μέχρι την ενηλικίωσή τους τη Θείας Χάρη, αλλά απαλλαγμένα απ’ το προπατορικό αμάρτημα να μεγαλώνουν στη Χάρη του Κυρίου. Γι αυτό όσο γρηγορότερα βαφτίζονται τα νήπια τόσο και καλύτερα, πράγμα που παλαιότερα γίνονταν μετά το Σαραντισμό.

 

δ.   Τα αισθητά σημεία του Μυστηρίου.

     Τρία είναι τα αισθητά σημεία του,  τα «σημεία» δηλαδή που βλέπουμε και ακούμε:

  • Τ ο  ν ε ρ ό,
  • Η τ ρ ι π λ ή   κ α τ ά δ υ σ η  και  α ν ά δ υ σ η  σ’ αυτό του βαφτιζόμενου,
  • Τ α λ ό γ ι α   τ ο υ   Ι ε ρ έ α: «Βαπτίζεται ο δούλος του Θεού (…) εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος».

 

ε.   Η τέλεση του Μυστηρίου.

    Πρώτα  α γ ι ά ζ ε τ α ι   τ ο  νε ρ ό  με τρείς Ευχές από τον Ιερέα και με το σημείο του Σταυρού, που γίνεται μέσα στο νερό με το χέρι του Ιερέα.

     Η χρήση του  λ α δ ι ο ύ  και η αλοιφή του νηπίου μ’ αυτό έχει την έννοια ότι σαν πιστός θα παλεύει με τον Διάβολο, όπως οι αθλητές, που αλείβονταν παλιά με λάδι στις παλαίστρες.

    Ακολουθεί έπειτα η  τ ρ ι π λ ή   κ α τ ά δ υ σ η  και  α ν ά δ υ σ η  του  β α φ- τ ι ζ ό μ ε ν ο υ   στο όνομα της Αγίας Τριάδας. Είναι σύμβολο αλλά και πραγματική ενέργεια της τριήμερης Ταφής και Ανάστασης του Κυρίου.

    Έπειτα γίνεται η  χ ρ ί σ η   με το  Α γ ί ο  Μ ύ ρ ο  –  Χ ρ ί σ μ α ( που είναι ιδιαίτερο Μυστήριο), η  έ ν δ υ σ η   με  λ ε υ κ ά   ε ν δ ύ μ α τ α του νηπίου. Ακολουθεί η πανηγυρική περιφορά με λευκές λαμπάδες γύρω από την Κολυμβήθρα, ενώ ψάλλεται το « Όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε Χριστόν ανεδύσασθε. Αλληλούια» (= όσοι με το Βάφτισμα έγιναν συμμέτοχοι του θανάτου του Χριστού επήρατε ένδυμα άφθαρτο τον Ίδιο τον Χριστό, την καινή ζωή. Γι αυτό αινείτε τον Κύριο-αλληλούια).

στ.  Η ειδική χάρη  του Μυστηρίου.

     Η ειδική χάρη που μεταδίδει το άγιο Βάφτισμα στο βαφτιζόμενο είναι:

  • Η ά φ ε σ η  ό λ ω ν  των α μ α ρ τ ι ώ ν  και συγκεκριμένα του προπατορικού αμαρτήματος και των προσωπικών- προαιρετικών ( όταν ο βαφτιζόμενος είναι ενηλικιωμένος.
  • Η α ν α γ έ ν ν η σ η,  η  υ ι ο θ ε σ ί α,  η  δ ι κ α ί ω σ η  και  ο  α γ ι α –

σ μ ό ς  –  θ έ ω σ η, με την έννοια που έχουμε εξηγήσει, Ο βαφτισμένος πλέον έχει επανέλθει στην προπτωτική κατάσταση του «καθ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν».

 

ζ.   Βάφτισμα «ανάγκης» και αβάφτιστα νήπια.

 

  1. Σε περίπτωση κινδύνου ενός αβάφτιστου η Εκκλησία αναγνωρίζει το « α ε ρ ο β ά φ τ ι σ μ α » με τα λόγια: «Βαπτίζεται ο δούλος του Θεού (…) εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Το βάφτισμα αυτό μπορεί να κάνει οποιοσδήποτε Χριστιανός. Όταν όμως επιζήσει ο « αεροβαφτισμένος», το Βάφτισμα τελείτε από τον Ιερέα κανονικά. Το κανονικά τελεσμένο Βάφτισμα είναι ανεπανάληπτο.
  2. Εξάλλου για τα «απειρόκακα» νήπια που πεθαίνουν αβάφτιστα μερικοί Πατέρες της Εκκλησίας υποστηρίζουν πως θα βρίσκονται σε « μέση κατάσταση», ούτε θα κολάζονται, αλλά ούτε θα δοξάζονται. Η Αγία Γραφή όμως δεν μας λέγει τίποτε σχετικά. Η πλήρης Αποκάλυψη μας επιφυλάσσεται στη άλλη ζωή.

 

 

 

Στέργιος Κουπτσίδης

Θεολόγος